Nhiều năm nay, các vùng sản xuất ven đầm phá, vùng trũng của thành phố Huế thường xuyên chịu ảnh hưởng của phèn, mặn. Đặc biệt vào vụ Hè Thu, nền nhiệt tăng cao, lượng nước ngọt bổ sung giảm, trong khi quá trình bốc hơi diễn ra mạnh khiến độ mặn trong đất và nguồn nước có xu hướng gia tăng.
Không ít diện tích dù vẫn được gieo cấy đúng thời vụ nhưng hiệu quả mang lại không tương xứng với công sức và chi phí đầu tư. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm những mô hình sản xuất phù hợp hơn với điều kiện sinh thái của từng vùng đất, thay vì tiếp tục duy trì phương thức canh tác truyền thống kém hiệu quả.
Ông Trần Đại Thương, nông dân xã Quảng Điền, chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi nghĩ đất trồng lúa thì cứ tiếp tục trồng lúa. Nhưng những năm gần đây, thời tiết thay đổi, đất bị phèn, mặn nên hiệu quả không còn như trước. Nếu cứ giữ cách làm cũ thì thu nhập của người dân sẽ bị ảnh hưởng”.
Xuất phát từ thực tế đó, ngành khuyến nông thành phố Huế đã triển khai mô hình hỗ trợ ứng dụng kỹ thuật xen canh lúa - tôm trên vùng đất phèn, mặn tại khu vực ven đầm phá Tam Giang và các địa phương như Phong Phú, Đan Điền, Quảng Điền, Dương Nỗ - những nơi có diện tích sản xuất lúa vụ Hè Thu năng suất thấp.
Tôm nuôi trong mô hình lúa - tôm bước đầu cho kết quả khả quan.
Điểm đáng chú ý là mô hình không chuyển đổi hoàn toàn đất trồng lúa sang nuôi thủy sản mà kết hợp hai đối tượng sản xuất trên cùng diện tích. Việc xen canh lúa - tôm giúp tận dụng điều kiện tự nhiên của vùng đất nhiễm phèn, mặn, đồng thời tạo thêm nguồn thu, giảm sự phụ thuộc vào cây lúa.
Ngay trong năm đầu triển khai thí điểm, mô hình bước đầu cho thấy những tín hiệu khả quan. Ông Trần Đại Thương cho biết, từ khi áp dụng mô hình lúa - tôm, ngoài nguồn thu từ cây lúa, gia đình có thêm thu nhập từ nuôi tôm; hiệu quả kinh tế tăng khoảng 10 triệu đồng/ha so với trước đây chỉ sản xuất lúa.
Theo ông Trần Phúc, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Quảng Điền, hiệu quả của mô hình thể hiện rõ trên những diện tích trước đây sản xuất lúa kém hiệu quả. Việc kết hợp hai đối tượng sản xuất giúp người dân tận dụng tốt hơn điều kiện đất đai, nguồn nước và đa dạng hóa nguồn thu. Qua đánh giá bước đầu, thu nhập từ mô hình có thể tăng khoảng 20 - 30% so với những diện tích trước đây sản xuất lúa hiệu quả thấp.
Mở hướng nông nghiệp thích ứng
Năm 2026, Trung tâm Khuyến nông thành phố Huế triển khai mô hình hỗ trợ ứng dụng kỹ thuật xen canh lúa - tôm nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất trên vùng đất phèn, mặn trong vụ Hè Thu, với tổng quy mô 18 ha. Trong đó, phường Phong Phú 5 ha, xã Đan Điền 5 ha, xã Quảng Điền 4 ha và phường Dương Nỗ 4 ha. Mô hình được triển khai từ tháng 5 đến tháng 9/2026.
Mô hình lúa - tôm mở thêm hướng sản xuất cho những vùng đất canh tác khó khăn.
Đến nay, tôm nuôi đã hơn 2 tháng tuổi, đạt kích cỡ khoảng 80 - 100 con/kg, tỷ lệ sống trên 65%. Những kết quả bước đầu cho thấy mô hình lúa - tôm có khả năng thích ứng với điều kiện đất phèn, mặn, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng những diện tích trước đây có năng suất lúa thấp.
Không chỉ tạo thêm nguồn thu cho người dân, mô hình còn góp phần khai thác hợp lý tài nguyên đất và nước, giảm sự phụ thuộc vào một loại cây trồng, vật nuôi; qua đó phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu của thành phố Huế.
Ông Châu Ngọc Phi, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông thành phố Huế, cho biết: “Biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức mới cho sản xuất nông nghiệp, nhưng cũng tạo động lực để thay đổi tư duy phát triển. Thay vì cố gắng duy trì những phương thức canh tác cũ trên vùng đất phèn, mặn, việc lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên sẽ giúp nâng cao giá trị sản xuất, tạo sinh kế bền vững hơn cho người dân. Thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả mô hình, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và xem xét khả năng nhân rộng tại những vùng có điều kiện tương đồng”.
Từ những kết quả bước đầu, mô hình lúa - tôm đang mở ra thêm một hướng sản xuất phù hợp cho các vùng đất phèn, mặn, nhất là những diện tích lúa vụ Hè Thu có hiệu quả thấp. Nếu tiếp tục được hoàn thiện về quy trình kỹ thuật và tổ chức sản xuất, đây có thể trở thành một trong những giải pháp giúp nông dân chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị trên cùng một đơn vị diện tích và phát triển sinh kế bền vững.
Thành Nhân
