Sự quay lưng của Hạ viện và Thượng viện

Tổng thống Donald Trump đã lần đầu tiên sử dụng đặc quyền phủ quyết vào hôm 15.3 để ngăn cản một dự luật của Quốc hội Mỹ bác bỏ tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia mà ông đã ban hành đúng một tháng trước đó để có được ngân sách cho kế hoạch xây dựng bức tường an ninh.

Dự luật được Hạ viện thông qua ngày 26.3 với 245 phiếu thuận và 182 phiếu chống. Mặc dù vào thời điểm đó, đây là một chiến thắng của Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi (thuộc đảng Dân chủ) song chưa đủ số lượng phiếu ủng hộ cần thiết để có thể vượt qua quyền phủ quyết của người đứng đầu Nhà Trắng.

Không chỉ Hạ viện, cả Thượng viện với 59 phiếu thuận và 41 phiếu chống, cũng đã thông qua dự luật chấm dứt tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Việc cả Thượng viện cũng ủng hộ dự luật trên được cho là thất vọng với Tổng thống Trump do đây là nơi đảng Cộng hòa chiếm đa số và Nhà Trắng cũng đã cố gắng vận động hành lang để phản đối nhưng không thành công. 12 nghị sĩ đảng Cộng hòa đã quay sang bỏ phiếu chống lại quyết định của ông Trump.

Quốc hội Mỹ không có quyền ngăn Tổng thống tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Tuy nhiên, Đạo luật khẩn cấp quốc gia có hiệu lực từ năm 1976 quy định Hạ viện và Thượng viện có thể đưa ra nghị quyết chung nhằm chấm dứt tình trạng khẩn cấp với lý do Tổng thống đang hành động thiếu trách nhiệm hoặc mối đe dọa không tồn tại.

Quyết định gây tranh cãi

Trước đó, hôm 15.2, Tổng thống Donal Trump đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để cho phép ông có được ngân sách xây dựng bức tường biên giới phía Nam qua các nguồn tài chính mà không cần phải có sự đồng ý của Quốc hội, như ngân sách của Bộ Quốc phòng Mỹ dành cho các dự án xây dựng quân sự. Cụ thể, luật tình trạng khẩn cấp sẽ cho phép dễ dàng chuyển 3,6 tỷ USD từ ngân sách dành cho quân đội sang quỹ xây bức tường dọc biên giới Mỹ - Mexico.

“Quốc hội có quyền thông qua dự luật còn tôi có trách nhiệm phủ quyết nó” - ông Donald Trump thẳng thừng tuyên bố tại Phòng Bầu dục trước khi chính thức gửi trả Quốc hội bản dự luật không có sự chấp thuận của ông. Ông chủ Nhà Trắng khẳng định quyết định của Quốc hội là “liều lĩnh” và “nguy hiểm”, đồng thời nhấn mạnh tình hình biên giới phía Nam là mối đe dọa với an toàn của người dân.

Trong sự kiện thực hiện quyền phủ quyết của ông Trump ngày 15.3, có rất đông quan chức từ Cục Hải quan và Biên phòng Mỹ cũng như thân nhân còn sống sót của các nạn nhân bị người nhập cư trái phép giết hại.

Sau 2 năm nhậm chức, đây là lần đầu tiên ông Trump sử dụng quyền phủ quyết để ngăn chặn một dự luật. Tuy nhiên, quyết định của nhà lãnh đạo Mỹ đã vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội. Đảng dân Chủ nhìn nhận hành động này là lạm quyền, vi phạm Hiến pháp. Thậm chí, rất nhiều Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đứng về phía đảng Dân chủ để chỉ trích việc ông Trump sử dụng tình trạng khẩn cấp quốc gia để “lách” qua Quốc hội và đầu tư cho việc xây dựng bức tường biên giới. Ủy ban Tư pháp Hạ viện Mỹ còn tuyên bố mở cuộc điều tra liên quan tới quyết định trên. Hàng chục bang tại Mỹ cũng đệ đơn kiện Tổng thống đương nhiệm, viện dẫn lý do ngăn chặn việc lạm quyền của ông chủ Nhà Trắng.

Tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia cũng gây ra cuộc tranh luận trong các nghị sĩ đảng Cộng hòa về việc có nên thay đổi Đạo luật khẩn cấp quốc gia hay không. Mặc dù đa số thành viên đảng Cộng hòa vẫn ủng hộ Tổng thống Donald Trump về vấn đề an ninh biên giới, song họ cũng lo ngại rằng các Tổng thống đảng Dân chủ trong tương lai có thể sử dụng quyền giống như Tổng thống Donald Trump để buộc thông qua các vấn đề khác như biến đổi khí hậu hoặc kiểm soát súng đạn.

Quốc hội sẽ phản công

Tuy nhiên, quyền phủ quyết của Tổng thống có thể không có tác dụng nếu bị 2/3 nghị sĩ ở cả hai viện bác bỏ. Chỉ hai ngày sau khi Tổng thống Mỹ dùng quyền phủ quyết của mình, Chủ tịch Hạ viện Nancy Pelosi cho biết, Hạ viện dự kiến sẽ bỏ phiếu để bác bỏ lệnh phủ quyết của Tổng thống Donald Trump trong ngày 26.3 tới. Tại Hạ viện, phe Dân chủ hiện có 235 ghế, Cộng hòa có 199 ghế và một ghế trống. Điều đó có nghĩa là phe Dân chủ sẽ phải có 55 phiếu nữa tại Hạ viện để đủ 290 phiếu (chiếm 2/3 số phiếu nếu tất cả đều bỏ phiếu).

Ngay cả khi thành công ở Hạ viện, thì việc bác bỏ quyết định của Tổng thống cũng sẽ gặp khó khăn tại Thượng viện do yêu cầu số thành viên ủng hộ từ đảng Cộng hòa phải nhiều hơn con số 12 như ban đầu.

Đây là cuộc chiến mới nhất giữa cơ quan lập pháp Mỹ do phe Dân chủ kiểm soát và Tổng thống thuộc phe Cộng hòa liên quan đến ngân sách để xây dựng bức tường an ninh. Mâu thuẫn trước đó ở thượng tầng chính trị Mỹ đã khiến Chính phủ Mỹ có khoảng thời gian đóng cửa kỷ lục trong lịch sử 35 ngày. Trong khi xây dựng bức tường an ninh ở biên giới Mexico đã là một trong những lời hứa lúc tranh cử năm 2016 và tăng cường an ninh biên giới cũng sẽ là trọng tâm trong chiến dịch tranh cử năm 2020 của ông, có vẻ như cuộc chiến liên quan đến việc cấp chi phí xây dựng bức tường sẽ còn kéo dài dai dẳng.

daibieunhandan.vn