Trong tuyên bố mới nhất, Tổng thống Mỹ de dọa “xóa sổ Iran” bằng lực lượng vĩ đại và áp đảo. “Tuyên bố ngạo mạn và mang tính xúc phạm của Iran hôm nay cho thấy họ không hiểu biết thực tế. Bất cứ cuộc tấn công nào của Iran nhằm vào Mỹ đều vấp phải lực lượng vĩ đại và áp đảo” - Tổng thống Trump tuyên bố hôm 25.6, đồng thời khẳng định “áp đảo” ở một số trường hợp có nghĩa là “xóa sổ”. Tổng thống Trump đưa ra tuyên bố trên không lâu sau khi Tổng thống Iran Hassan Rouhani gọi chính quyền của ông là “thiểu năng trí tuệ”.
Trước đó, giới chức Iran hôm 25.6 có phản ứng mạnh trước lệnh trừng phạt bổ sung chưa từng có của Mỹ nhằm vào Tehran sau vụ máy bay không người lái Mỹ bị bắn hạ tuần trước. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Abbas Mousavi viết trên Twitter rằng động thái trừng phạt “vô ích” của Mỹ nhằm vào nhà lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei và những quan chức hàng đầu khác của Tehran đã “vĩnh viễn đóng cửa” con đường ngoại giao giữa hai nước. Tuyên bố này cũng cáo buộc Washington đang phá hoại các cơ chế quốc tế được thiết lập để duy trì hòa bình và an ninh thế giới.
Washington và Tehran đang tranh cãi về vị trí của chiếc máy bay không người lái Mỹ khi bị bắn hạ hôm 19.6. Iran khẳng định máy bay này trong không phận mình, trong lúc Mỹ cho biết nó ở không phận quốc tế. Đây là vụ việc mới nhất trong một loạt diễn biến đẩy quan hệ hai nước thêm xấu đi sau khi chính quyền ông Trump vào năm ngoái rút khỏi thỏa thuận hạt nhân được Iran và một số cường quốc ký năm 2015.
Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Majid Takht Ravanchi nói với các phóng viên rằng Tehran sẽ không bao giờ đồng ý đối thoại với Washington chừng nào còn bị nước này đe dọa trừng phạt.
Phản tác dụng?
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh áp đặt trừng phạt nhằm vào ông Khamenei và 8 chỉ huy quân đội cấp cao của Iran hôm 24.6, Washington thông báo sẽ tiếp tục công bố bước đi tương tự nhằm vào Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif trong tuần này. Trang The Hill nhận định các biện pháp trừng phạt mới đánh dấu sự thay đổi chiến lược của Washington kể từ khi theo đuổi chính sách cứng rắn với Tehran.
Trước đó, Mỹ chỉ tập trung “đánh” các lĩnh vực dầu, kim loại và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhằm gây sức ép lên nền kinh tế quốc gia Iran. Lần này, Washington muốn ngăn giới lãnh đạo Iran tiếp cận hệ thống tài chính hoặc bất kỳ tài sản nào ở Mỹ.
Tuy nhiên, tờ The New York Times hoài nghi về hiệu quả của các biện pháp trừng phạt mới nhất. Lần gần đây nhất ông Khamenei rời Iran là tháng 4.1989, trong khi đế chế kinh doanh Setad được cho là chịu sự kiểm soát của nhà lãnh đạo này không dựa nhiều vào các ngân hàng nước ngoài. Vì thế, việc cấm ông nhập cảnh Mỹ hoặc làm ăn với các định chế tài chính Mỹ hầu như không có tác dụng gì mà chủ yếu mang tính biểu tượng.
“Các đòn trừng phạt mới nhất chỉ là “võ mồm”; chúng không làm thay đổi các tính toán kinh tế với chính quyền Iran”, báo Business Insider dẫn lời Ian Bremmer, người sáng lập và là Chủ tịch Nhóm Á - Âu. Theo ông Bremmer, cách tiếp cận của Tổng thống Donald Trump không phải là về sự thay đổi chế độ mà là buộc người Iran phải “tới bàn đàm phán”. Nhưng để chiến lược này phát huy hiệu quả, Ngoại trưởng Mike Pompeo phải xây dựng thành công một liên quân “đa phương” thì khi đó “nhiều khả năng người Iran sẽ buộc phải nhượng bộ”.
Theo tạp chí The New Yorker, tác động chính của lần trừng phạt này có thể mang tính chính trị, tức giảm cơ hội xuống thang căng thẳng và triển vọng về một giải pháp ngoại giao. Chẳng hạn như việc Mỹ trừng phạt ông Khamenei có thể bị xem là hành động chính thức kêu gọi thay đổi chế độ ở Iran.
Các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ đang vấp phải chỉ trích mạnh mẽ từ giới chuyên gia. Họ cho rằng nó có thể phản tác dụng. Mục tiêu của chính quyền ông Trump là buộc Iran có những nhượng bộ về chương trình hạt nhân, phát triển tên lửa và chính sách đối ngoại tại khu vực. Ngay cả khi Iran chịu ngồi vào bàn đàm phán trong thời gian tới, các cuộc thảo luận hướng tới mục tiêu này vẫn sẽ vô cùng khó khăn.
Một vấn đề khác là trừng phạt không được xem là công cụ hoàn hảo bởi chúng có thể mất nhiều năm hoặc thập kỷ để phát huy tác dụng. Trên Twitter, Aaron David Miller, một học giả nổi tiếng tại Trung tâm Wilson và từng là cố vấn cho Bộ Ngoại giao Mỹ, đặt câu hỏi: “Lần cuối cùng trừng phạt khiến một nước thay đổi quan niệm về các lợi ích an ninh, chính trị cốt lõi của mình và buộc phải đầu hàng là khi nào?”. Ngoài ra, trừng phạt chỉ tỏ ra hiệu quả nhất khi có sự nhất trí của cộng đồng quốc tế. Đây lại là điều Mỹ không có lúc này khi giữa họ và các đồng minh ở châu Âu đang chia rẽ về chính sách đối với Iran.
Iran hôm 25.6 tuyên bố “chắc chắn” sẽ hủy thêm nhiều cam kết trong thỏa thuận hạt nhân Iran vào ngày 7.7. Trước đó, ngày 8.5, Tehran đã tuyên bố hủy 2 thỏa thuận trong cam kết này, đồng thời ra thời hạn 2 tháng để châu Âu, Trung Quốc và Nga hỗ trợ Iran chống lại các biện trừng phạt của Mỹ, nếu không, họ sẽ hủy thêm 2 cam kết. Những động thái mới nhất của Mỹ càng khiến nỗ lực của châu Âu trở nên khó khăn hơn bao giờ hết và cánh cửa đối thoại có thể vĩnh viễn đóng lại.
daibieunhandan.vn
