Làm rõ trách nhiệm của địa phương, cơ sở

Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển cho biết, đã 31 ĐBQH phát biểu và 15 ĐBQH tranh luận. Nhìn chung, không khí thảo luận sôi nổi, sâu sắc và mang tính xây dựng. Đa số ĐBQH đánh giá cao cố gắng và cơ bản nhất trí với Báo cáo giám sát, cho rằng, Báo cáo đã phản ánh toàn diện kết quả đạt được, chỉ ra hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân của việc ban hành, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP trong giai đoạn 2011 - 2016. QH biểu dương những cố gắng của Đoàn giám sát, sự phối hợp tích cực của Chính phủ, bộ, ngành, địa phương trong quá trình giám sát của QH.

 

Qua thảo luận, các đại biểu cho rằng, trong thời gian qua, hệ thống văn bản pháp luật về ATTP được ban hành tương đối đầy đủ, tạo hành lang pháp lý tương đối thuận lợi cho công tác ATTP. Việc thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP trong giai đoạn vừa qua có nhiều tiến bộ so với giai đoạn trước. Công tác QLNN về ATTP từng bước được nâng lên. Quản lý an toàn trong sản xuất kinh doanh thực phẩm có chuyển biến tích cực, nhiều địa phương đã xây dựng được quy hoạch vùng sản xuất, bước đầu hình thành mô hình sản xuất kinh doanh thực phẩm theo chuỗi.

 

 Bên cạnh kết quả đạt được, các ĐBQH cũng chỉ ra rằng việc thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP còn nhiều tồn tại, hạn chế. Để xảy ra tình trạng này, có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, nhưng chủ quan là chủ yếu. Đó là trách nhiệm trong tổ chức thực hiện của các cơ quan nhà nước chưa tốt, đặc biệt là cấp cơ sở. Do đó, đề nghị phải làm rõ trách nhiệm của địa phương, cơ sở, nhất là người đứng đầu khi để xảy ra các sai phạm và hạn chế trong quản lý ATTP. Nhiều ý kiến ĐBQH đồng tình với việc ban hành Nghị quyết của QH về đẩy mạnh thực hiện chính sách, pháp luật về thực hiện ATTP giai đoạn 2016 – 2020; cơ bản tán thành với các giải pháp nêu trong dự thảo Nghị quyết. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị không cần ban hành Nghị quyết mới mà tiếp tục thực hiện Nghị quyết đã được QH Khóa XII ban hành. Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển, “nếu dự thảo Nghị quyết chưa sát thì cần tiếp thu ý kiến ĐBQH để hoàn thiện cho tốt hơn và việc QH ban hành Nghị quyết là cần thiết”.

 

Quy định về xử phạt còn quá nhẹ

Báo cáo giám sát của UBTVQH nêu rõ, “một số doanh nghiệp lớn đã đầu tư vào SXKD thực phẩm với công nghệ cao theo chuỗi khép kín, đã kiểm soát được nguy cơ gây mất ATTP. Nông sản, thực phẩm của Việt Nam có mặt ở nhiều thị trường uy tín trên thế giới”. Theo ĐB Mai Sỹ Diến (Thanh Hóa), thì kim ngạch xuất khẩu tăng là điều đáng mừng và “mừng cho nhiều người trên thế giới được sử dụng nông sản sạch và an toàn của Việt Nam”. Tuy nhiên, điều băn khoăn là nhiều người tiêu dùng trong nước đang phải sử dụng sản phẩm của những người SXKD thực phẩm quy mô nhỏ lẻ, ý thức chấp hành pháp luật về ATTP chưa cao. Hàng nghìn tấn thuốc sâu sử dụng trong lĩnh vực trồng trọt không đúng cách, không bảo đảm thời gian cách ly vẫn đưa ra thị trường tiêu thụ. Hàng trăm nghìn con lợn bị bệnh, sau một thời gian điều trị bằng kháng sinh đã bị chết ở các trang trại chăn nuôi công nghiệp không được tiêu hủy đúng quy định mà được tuồn ra thị trường để rồi len lỏi vào bữa ăn hàng ngày của người dân.

 

ĐB Mai Sỹ Diến (Thanh Hóa) phát biểu tại hội trường

Ghi nhận các giải pháp Đoàn giám sát và Chính phủ nêu ra, trong đó có những chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn, song ĐB Mai Sỹ Diến cho rằng, Đoàn giám sát kiến nghị giảm nhanh tỷ trọng SXKD nhỏ lẻ là chưa có tính khả thi, vì một lực lượng lớn nông dân phải sử dụng nguồn thực phẩm tại chỗ vừa phong phú, giá thành hạ và tự cung ứng cho cộng động dân cư trong vùng. Do vậy, cần xác định cấp xã trực tiếp quản lý địa bàn, hướng dẫn, tuyên truyền, kiểm soát SXKD nhỏ, lẻ là quan trọng và hiệu quả. “Đây sẽ là cấp giải quyết được từ gốc vấn đề mất ATTP trong hệ thống SXKD nông sản nhỏ lẻ”, ĐB Mai Sỹ Diến nói.

 

Và trước mắt, đối với Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, tiếp tục cho phép làm điểm ở TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và một số thành phố lớn, nhưng phải chỉ đạo kiện toàn ngay Ban chỉ đạo cấp xã gồm những cán bộ, công chức xã, hoạt động kiêm nhiệm; xây dựng quy chế và bố trí đủ  nguồn lực để hoạt động, phát động phong trào thi đua thực hiện ATTP ở cơ sở. “Nếu chỉ phân công một cán bộ phụ trách công tác ATTP ở cấp xã thì chưa thể ngăn chặn và đẩy lùi vấn đề mất ATTP như Báo cáo giám sát đã nêu”, ĐB Mai Sỹ Diến thẳng thắn.

 

Cũng trong Phiên thảo luận chiều nay, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã tiếp thu các ý kiến đóng góp của đại biểu; cho biết sẽ tìm ra những giải pháp có tính đối kháng, sáng tạo và quyết liệt để thực hiện những kiến nghị của ĐBQH và Đoàn giám sát.

 

Khẳng định hệ thống văn bản pháp luật về ATTP đã khá đồng bộ, đầy đủ, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến nêu rõ, “vấn đề cơ bản là khâu thực thi, kiểm tra và xử phạt”. Trong thời gian qua, vấn đề này được thực hiện rất quyết liệt. Thủ tướng Chính phủ đã 2 lần ra chỉ thị, Chính phủ đã tổ chức hội nghị trực tuyến, họp định kỳ ban điều hành liên ngành. Các bộ, ngành tăng cường phối hợp, đề xuất nhiều mô hình như: Chuỗi thực phẩm sạch và cơ quan quản lý về ATTP đang thí điểm ở TP Hồ Chí Minh; thí điểm thanh tra chuyên ngành về ATTP ở cấp xã, huyện…

 

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến phát biểu tại hội trường

 

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến, “sắp tới nên sửa đổi Nghị định 38/2012/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật ATTP; Nghị định 178/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về ATTP còn quá nhẹ và chưa nghiêm minh. Đồng thời, cần xem xét điều chỉnh Luật ATTP, Bộ luật Hình sự theo hướng có cơ chế xử phạt vi phạm hình sự trong ATTP. Thực tế thời gian qua, có những vụ ngộ độc gây tử vong hàng loạt do rượu có methanol, nhưng không thể truy tố vì chưa có căn cứ pháp lý. “Chúng ta nói rất nhiều đến trách nhiệm quản lý nhà nước, nhưng mảng doanh nghiệp, nhà sản xuất coi thường sức khỏe người dân, vì lợi nhuận mà quên đi lương tri, cố tình làm trái pháp luật, song việc xử lý, xử phạt còn nhẹ”, Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến chỉ rõ, “quy định mức phạt trung bình chỉ 200 nghìn đồng, không đủ sức răn đe”…

 

Với vấn đề giải pháp, theo Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến, thì nhân lực là yếu tố quan trọng nhất. Vì “với khối lượng công việc rất nhiều, nếu không tăng biên chế sẽ không thể nào giải quyết được hết”. Hiện cả nước chỉ có 350 người QLNN ở cấp Trung ương về ATTP, cấp tỉnh, cấp huyện chỉ có 250 người và nhiều trong số này là kiêm nhiệm, còn cấp xã chỉ có 1 người (ở trạm y tế xã). Trong khi đó, Thủ đô Bắc Kinh có 5.000 thanh tra chuyên ngành về ATTP; Thủ đô Bangkok có 3.000 người… “Như vậy, đột phá khó nhất chính là tài chính, biên chế không tăng, đầu mối không thêm, thì chúng ta phải xã hội hóa nguồn nhân lực và tận dụng lực lượng bán chuyên trách ở cấp xã”, Bộ trưởng Tiến cho biết.

 

Tranh luận về vấn đề quản lý nhà nước, ĐB Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) cho rằng, “chúng ta quá nhấn mạnh đến các biện pháp xử lý hành chính và đặc biệt còn đề cập đến cả biện pháp hình sự”. Nhưng, theo ĐB Nhưỡng, quan trọng nhất trong QLNN hiện nay đối với lĩnh vực ATTP là phải xây dựng xã hội với người tiêu dùng thông thái. Người tiêu dùng đồng thời trực tiếp là người lao động sản xuất ra hàng hóa, sản phẩm, hơn ai hết, họ là người hiểu rõ về về cây rau, con lợn, con gà… Do vậy, cần tuyên truyền để người dân tự giác hiểu. Nhà nước là Chính phủ kiến tạo nhưng người dân là người có quyền tự định đoạt trong các mối quan hệ sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng các sản phẩm thực phẩm.

 

ĐB Nguyễn Thái Học (Phú Yên) phát biểu tại hội trường

Không đồng thuận với quan điểm cho rằng “người tiêu dùng thông thái”, các ĐB Nguyễn Thái Học (Phú Yên), Thái Trường Giang (Cà Mau)… đã tranh luận và cho rằng không thể đòi hỏi người tiêu dùng phải thông thái. Trong bối cảnh hiện nay, theo ĐB Nguyễn Thái Học, thì “người dân đói thì phải ăn, khát phải uống, mà không có sự lựa chọn”. Do vậy, cốt yếu vẫn phải trách nhiệm quản lý của các cơ quan nhà nước. 

 

Điểm 5 của dự thảo Nghị quyết quy định: “Đẩy mạnh việc cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP trong SXKD thực phẩm”. Theo ĐB Lưu Bình Nhưỡng, thì “biện pháp quản lý này là không ổn”. Bởi, rất nhiều người dựa vào cái giấy này làm “khiên” để che giấu cho các hành vi vi phạm. Vừa qua, Hưng Yên đã phát hiện một loạt các giấy chứng nhận ATTP thực phẩm giả, do vậy, cần kiểm soát chặt chẽ chứ không phải là đẩy mạnh cấp phép.

 

Tiếp tục giao 3 Bộ, hay tập trung về một đầu mối?

Nên giữ mô hình 3 Bộ (Y tế, Công thương, NN-PTNT) cùng tham gia quản lý lĩnh vực ATTP như hiện nay, hay cần thống nhất về một đầu mối - đây là vấn đề tiếp tục được ĐBQH phân tích, làm rõ trong Phiên họp chiều nay.

 

ĐB Nguyễn Thanh Phương (Cần Thơ) phát biểu tại hội trường

Về hiệu quả của mô hình quản lý ATTP ở cấp Trung ương và địa phương, ĐB Nguyễn Thanh Phương (Cần Thơ) nêu thực tế hiện đang có nhiều đầu mối. Cơ bản đồng tình với nhận định nêu trong Báo cáo giám sát, đó là quản lý nhân lực, điều kiện quản lý của các cơ quan từng bước được hoàn thiện, cơ cấu tổ chức từng bước được kiện toàn, nhân lực từng bước được tăng cường…, nhưng ĐB Nguyễn Thanh Phương cũng cho rằng, đánh giá như vậy là chưa trọn vẹn. Cần tiếp tục phân tích sâu hơn về hiệu quả của mô hình quản lý hiện nay như thế nào, điểm mạnh, điểm yếu của mô hình, nhất là có sự chồng chéo về chức năng trong việc ban hành văn bản pháp luật hay không? Đồng thời, có sự đối sánh với một số quốc gia, nhất là với các quốc gia có điều kiện xuất nhập khẩu sản phẩm tương đồng và đang làm tốt về công tác ATTP. Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, với các quốc gia sản xuất nhiều thì giao Bộ Nông nghiệp, quốc gia nhập khẩu nhiều thì giao Bộ Y tế, còn ở những quốc gia xuất nhập bằng nhau thì giao một cơ quan ở cấp Trung ương để quản lý.

 

Liên quan đến trách nhiệm QLNN, nhiều ý kiến đồng thuận với các nhóm giải pháp nêu trong Báo cáo giám sát của UBTVQH, trong đó có giải pháp về củng cố, kiện toàn các cơ quan QLNN về ATTP theo hướng sử dụng hiệu quả nguồn lực. Ở các thành phố lớn, trung tâm kinh tế, các tỉnh có nhiều khu công nghiệp, đông dân cư có thể thành lập các Ban ATTP trực thuộc UBND tỉnh, thành phố để thống nhất chỉ đạo, quản lý ATTP trên địa bàn, như mô hình thí điểm TP Hồ Chí Minh đang thực hiện.

 

Ủng hộ chủ trương mỗi việc giao cho một đầu mối chủ trì, nhưng ĐB Âu Thị Mai (Tuyên Quang) cho rằng, ATTP là vấn đề lớn trong bối cảnh hiện nay, việc QLNN chưa thể giao cho một bộ, ngành nào, mà vẫn cần có sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất giữa 3 ngành y tế, công thương, nông nghiệp và phát triển nông thôn. Đồng thời, tăng cường nguồn lực cho cấp xã để thực hiện công tác phòng ngừa. Thực tế cho thấy, địa phương nào thực hiện tốt công tác phòng ngừa ở đó hạn chế được tình trạng vi phạm pháp luật về ATTP. Nhất trí với việc cần nâng cao chất lượng QLNN về ATTP, nhưng ĐB Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp)không đồng tình với việc thành lập các ban ATTP tại các địa phương, mà chỉ nên thực hiện thí điểm.

 

ĐB Nguyễn Lân Hiếu (An Giang) phát biểu tại hội trường

Tranh luận về nội dung này, ĐB Nguyễn Lân Hiếu (An Giang) đề nghị, cần có cơ quan độc lập trực tiếp giúp cho Chính phủ theo dõi vấn đề ATTP. Tổ chức này có chức năng quản lý xuyên suốt chuỗi thực phẩm thì mới có đủ năng lực pháp lý, tổ chức và thực hiện nhiệm vụ quản lý ATTP. Thành phần tổ chức này bao gồm các chuyên viên đến từ 3 Bộ được phân công trách nhiệm về ATTP, mang tính chất điều chuyển một đơn vị. Chính vì vậy, “không thể nào làm tăng biên chế, thậm chí có thể giảm được biên chế do có thể loại bỏ một số vị trí trùng lặp về chức năng, nhiệm vụ mà các Bộ đang cùng tiến hành”, ĐB Nguyễn Lân Hiếu chỉ rõ.

 

Bên cạnh đó, vấn đề ATTP thời gian qua còn rất nhiều báo động về nồng độ thạch tín trong nước uống, ô nhiễm nguồn nước, môi trường trồng trọt... Theo ĐB Nguyễn Lân Hiếu, “việc này càng củng cố cho đề xuất, cần cơ quan quản lý độc lập, thống nhất và thành phần không chỉ là các Bộ được giao quản lý, mà còn bao gồm các lĩnh vực môi trường, khoa học, công nghệ đang ngày càng trở nên quan trọng”.

 

Thành lập cơ quan độc lập về ATTP - nên hay không?

Đây là nội dung được nhiều ĐBQH quan tâm thảo luận tại Phiên họp sáng nay.

 

Theo ĐB Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu), cần khẩn trương tổng kết mô hình QLNN về ATTP và Ban Chỉ đạo ATTP hiện nay, nhất là mô hình đã và đang được thực hiện thí điểm ở TP Hồ Chí Minh. Trên cơ sở đó, sớm quyết định đổi mới tổ chức bộ máy QLNN về ATTP, bảo đảm phân định rõ trách nhiệm, tập trung đầu mối các cơ quan chủ trì, tránh chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, phân tán lực lượng. Đồng thời, phân định rõ trách nhiệm từ Trung ương đến cơ sở trong thanh tra, kiểm tra, kiểm soát các khâu sản xuất, chế biến lưu thông sản xuất trước khi đến tay người tiêu dùng.

 

ĐB Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa) phát biểu tại hội trường

 

Tranh luận về việc có thành lập cơ quan quản lý độc lập để quản lý, giám sát ATTP, ĐB Bùi Sỹ Lợi (Thanh Hóa) cho rằng, cần tính toán kỹ, vì có nhất thiết khi nảy sinh vấn đề bức thiết nào cũng phải thành lập bộ máy mới không? Hơn nữa, hiện đang có 3 cơ quan thực hiện chức năng này, trong đó Bộ Công thương kiểm soát khâu lưu thông đã có bộ phận thanh tra chuyên ngành; Bộ NN - PTNT phụ trách sản xuất cũng có thanh tra chuyên ngành; Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm chủ trì thực hiện cũng có bộ phận thanh tra chuyên ngành. “Mỗi bộ, ngành chịu trách nhiệm chính đều có lực lượng thanh tra chuyên ngành, thì có cần thành lập cơ quan quản lý thống nhất, khi mà đang trong quá trình sắp xếp bộ máy theo Nghị quyết số 39 của Bộ Chính trị (về tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ công chức, viên chức)”, ĐB Bùi Sỹ Lợi hỏi

 

Mặt khác, theo ĐB Bùi Sỹ Lợi, gốc rễ của tình trạng mất vệ sinh ATTP là từ nhà sản xuất, nông dân và hộ sản xuất. Cùng với đó, các bộ, ngành phải làm hết chức năng của mình. Thường xuyên thực hiện thanh tra, kiểm tra và xử phạt nghiêm minh.

 

ĐB Nguyễn Thị Quyết Tâm (TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại hội trường

 

Không đồng thuận với quan điểm của ĐB Bùi Sỹ Lợi, ĐB Nguyễn Thị Quyết Tâm (TP Hồ Chí Minh) tranh luận: Từ thực tế TP Hồ Chí Minh, mặc dù mới được Chính phủ cho thí điểm, nhưng việc thành lập mô hình Ban Quản lý ATTP không phải là “đẻ ra” tổ chức mới. Đây là tổ chức lại để hợp lý hơn, tập trung đầu mối có tính chuyên nghiệp hơn, từ đó Nhà nước đầu tư đủ sức cả về nhân lực, điều kiện vật chất để thực hiện nhiệm vụ. ĐB Nguyễn Thị Quyết Tâm cũng chỉ rõ, “một mình TP Hồ Chí Minh thực hiện thí điểm thôi chưa đủ, mà QH cần chỉ đạo Chính phủ thực hiện mở rộng ở một số địa phương để có điều kiện đánh giá. Trên cơ sở đó, chúng ta cho ý kiến một cách thực chất nhất để khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lắp, không rõ trách nhiệm về quản lý về ATTP hiện nay”.

 

Đã có bước phát triển tích cực

Cũng tại Phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ NN và PTNT Nguyễn Xuân Cường đã giải trình, làm rõ những ý kiến, kiến nghị ĐBQH xung quanh việc thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP.

 

Bộ trưởng Bộ NN và PTNT Nguyễn Xuân Cường giải trình

 

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết, Bộ NN và PTNT xác định, giám sát ATTP của QH là nội dung rất trúng, rất đúng, đáp ứng yêu cầu, mong mỏi của toàn hệ thống chính trị và xã hội hiện nay. Trong vòng 8 tháng, Đoàn giám sát đã thực hiện được khối lượng công việc khổng lồ. Tiến hành giám sát 1/3 số tỉnh, thành phố trên cả nước, 210 các cơ sở thuộc 8 ngành SXKD liên quan trực tiếp đến ATTP; làm việc với 3 Bộ trực tiếp quản lý, làm việc với Chính phủ, tổ chức 3 Hội nghị chuyên đề. “Với khối lượng lớn và trong khoảng thời gian như thế mà chúng ta làm được như vậy là hết sức tích cực, đã đi sâu, đi sát, vẽ nên một bức tranh hiện trạng về công tác thực thi chính sách, pháp luật về ATTP”, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường khẳng định.

 

Đồng tình với kết quả đạt được trong lĩnh vực ATTP mà Đoàn giám sát đã nêu trong Báo cáo, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho rằng, việc khẳng định những kết quả đạt được  có ý nghĩa quan trọng, góp phần củng cố niềm tin trong xã hội, không gây ảnh hưởng đến sức sản xuất, xuất khẩu nước ta. Theo đó, kết quả chung và nổi bật nhất, đó là trong 5 năm thực hiện Luật ATTP, chúng ta đã sản xuất được khối lượng lớn nông sản, cơ bản đáp ứng được nhu cầu của 92 triệu dân. Đã xuất khẩu chính ngạch 70 triệu tấn nông sản (nếu cộng cả phi chính ngạch thì con số này là trên 100 triệu tấn) với giá trị khoảng 140 tỷ USD và thặng dư xấp xỉ 43 tỷ USD. Và cùng với các kết quả đạt được trong công tác văn hóa, giáo dục, y tế, chúng ta đưa tuổi thọ bình quân của nhân dân lên 74 tuổi. “Hai chỉ số này chứng minh trong 5 năm vừa qua và giai đoạn trước, chúng ta đã có một bước phát triển tích cực”, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường khẳng định.

 

Tuy vậy, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cũng đồng tình, chia sẻ với 9 nhóm tồn tại, yếu kém nêu trong Báo cáo kết quả giám sát của UBTVQH cũng như các phân tích của ĐBQH. Trong đó, nhiều ý kiến đã chỉ rõ trách nhiệm quản lý từ cơ quan Trung ương, các bộ, ngành, địa phương đến các thành phần kinh tế, doanh nghiệp, chủ hộ sản xuất. Với riêng Bộ NN - PTNT, một trong những cơ quan tham gia trực tiếp quản lý về ATTP, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết, Bộ ý thức ngay từ đầu, và chủ động theo sát, tham gia cùng Đoàn giám sát, tiếp thu ngay những bất cập của ngành, coi đây là cơ hội rất tốt để thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp. Do đó, không chỉ chờ tới khi ban hành Nghị quyết của QH tới đây mới sửa, mà với những bất cập đã được chỉ ra Bộ đã tập trung chỉnh sửa ngay.

 

Về sự cần thiết ban hành Nghị quyết mới về ATTP hay không, Bộ trưởng cho biết, mặc dù đồng tình với chủ trương này, song qua nghiên cứu Nghị quyết số 34 mà QH Khóa XII ban hành ngày 9.6.2009, thì nội dung cũng không khác nhau so với dự thảo Nghị quyết mới này. Do vậy, theo Bộ trưởng Cường, cần xem xét, cân nhắc việc ban hành Nghị quyết mới, hay có Nghị quyết về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết cũ để làm rõ tính thống nhất, hệ thống, và liên tục liên quan đến ATTP.

 

Dẫn chứng cụ thể về những nhức nhối trong quản lý, kiểm soát vật tư đầu vào chưa chặt chẽ - nội dung thuộc trách nhiệm quản lý của Bộ NN và PTNN, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho rằng, những bức xúc tập trung vào thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, các hóa chất đưa vào trong chuỗi sản xuất. Về thuốc bảo vệ thực vật, trong 8 tháng qua, Bộ đã rà soát loại ra 600 sản phẩm không cần thiết đưa vào với lý do là gốc độc cao, trong đó có hai nhóm rất độc dù nhiều nước trên thế giới dùng nhưng ta kiên quyết loại ra. “Tiếp tục thời gian tới còn phải siết nữa”, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường khẳng định, “bên cạnh đó là củng cố, kiểm tra, rà soát lại hệ thống phân phối, cung cấp thông tin để người dân hạn chế sử dụng, sử dụng đúng cách, đúng lúc, góp phần giảm ngay độc hại từ đầu vào”.

 

Trên cơ sở yêu cầu của QH tại Kỳ họp thứ 2 về việc tập trung quản lý phân bón về một đơn vị, Chính phủ đã chính thức bàn giao nhiệm vụ từ Bộ Công thương (quản lý một phần) sang toàn bộ cho Bộ NN và PTNN. Hiện Bộ đang tích cực triển khai, trong quý III này sẽ trình xong Nghị định về quản lý phân bón, đồng thời báo cáo Thủ tướng Chính phủ để trình luôn Nghị định về xử phạt nghiêm minh trong quản lý phân bón. “Nếu chúng ta làm được, thì không chỉ góp phần bảo đảm chất lượng sản phẩm mà chính là góp phần bảo đảm môi trường của chúng ta”, Bộ trưởng Cường cho biết.

 

Chúng ta đang tự đầu độc chính mình?

 

Dẫn chứng trên nhằm một lần nữa nói lên thực trạng ATTP đang gây nhức nhối trong toàn xã hội nhưng vẫn chưa có giải pháp căn cơ, triệt để. Bởi từ khâu nhập, mua bán, sử dụng đến kiểm soát người sản xuất kinh doanh và cả chính sách quản lý vẫn còn quá nhiều hạn chế, bất cập ĐBQH Phạm Trọng Nhân (Bình Dương)

 

Về giải pháp, theo các đại biểu, bên cạnh việc đầu tư, tăng cường lực lượng, quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan nhà nước về ATTP, cần bổ sung nội dung tạo điều kiện phát huy vai trò của nhân dân trong đấu tranh, phát hiện, tố giác các hành vi vi phạm quy định về ATTP. Vì rằng, theo ĐB Nguyễn Mạnh Cường, dù cơ quan quản lý có đông nhân lực đến bao nhiêu, thì lực cũng không đủ đông để có thể phát hiện hết tất cả các vấn đề về ATTP. Việc bảo đảm ATTP sẽ phụ thuộc rất nhiều vào người dân, vì nó gắn liền với từng bữa ăn của họ. Vì quyền lợi của mình, người dân có động lực giám sát, phát hiện những tồn tại của ATTP.

 

Tuy nhiên, chỉ có thể phát huy vai trò người dân nếu các cơ quan quản lý tạo điều kiện thực chất để người dân dễ phản ánh thông tin nhất. Hiện nay, nếu người tiêu dùng nào có phát hiện vấn đề bất an trong thực phẩm tại một cơ sở, cửa hàng nào đó, thì họ không biết phải báo ở đâu, thậm chí có biết thì thủ tục rất rườm rà. Mặc dù, chúng ta đã có Luật Bảo vệ người tiêu dùng, Luật An toàn thực phẩm, Bộ luật Tố tụng Dân sự, nhưng những thủ tục về khiếu nại, phản ánh, khởi kiện và bồi thường vẫn còn phức tạp, kéo dài và cơ chế giải quyết, bảo vệ còn kém hiệu quả.

 

Từ thực tế này, các ĐB Nguyễn Hoàng Mai và Nguyễn Mạnh Cường đề nghị cần thiết lậpđường dây nóng để nhân dân phản ánh các vi phạm pháp luật về ATTP; đồng thời có sự tôn vinh, khen thưởng đối với cá nhân phát hiện, cung cấp thông tin về SXKD thực phẩm không an toàn.

 

Đặc biệt, tại Phiên thảo luận, nhiều ĐBQH nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm ATTP. Theo ĐB Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu), việc kiểm tra, xử lý vi phạm chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe. Trong tổng số gần 680 nghìn cơ sở vi phạm mới chỉ có 20,1% cơ sở bị xử lý, trong đó khoản tiền chỉ tương đương mức 200 nghìn đồng/vụ. Do đó, cần xây dựng chế tài đủ mạnh, đủ sức răn đe để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm ATTP, duy trì thường xuyên, thực chất công tác thanh tra, kiểm tra; xử lý nghiêm khắc hành vi vi phạm trong sản xuất, kinh doanh và cán bộ công chức có hành vi bao che dung túng cho thực phẩm bẩn. “Việc này phải được thực hiện thường xuyên chứ không chỉ là các tháng cao điểm”, ĐB Nguyễn Hữu Toàn chỉ rõ

 

ĐB Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) phát biểu tại hội trường

“Chúng ta đã nhiều lần kêu gọi sự tử tế của người SXKD về ATTP, nhưng những gì chúng ta nhận được chỉ là sự phản ứng yếu ớt do cái bóng quá lớn của lợi nhuận dẫn đến hành động thiếu lương tri của họ. Một khi tấm lòng và sự kiên trì đã đến giới hạn, thì lời giải cuối cùng và cần thiết lúc này chính là sự trừng trị nghiêm khắc của pháp luật”, ĐB Phạm Trọng Nhân (Bình Dương) đề nghị. Và trên hết là tinh thần nhập cuộc và thái độ tuyên chiến không khoan nhượng với thực phẩm bẩn do chính cộng đồng và người tiêu dùng.

 

Thống nhất cao về chủ trương tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, ưu tiên bố trí ngân sách hàng năm cho công tác này cũng như cho phép sử dụng 100% nguồn kinh phí xử phạt hành chính từ ATTP để phục vụ QLNN về ATTP của địa phương, nhưng ĐB Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, mức trích khen thưởng 20 -30% như dự thảo Nghị quyết là thấp, đề nghị tăng mức lên 50 - 70% để động viên khuyến khích các tổ chức, cá nhân có thành tích phát hiện và xử lý vi phạm ATTP. Và để Nghị quyết mang tính khả thi, hiệu quả, bên cạnh đề ra các định hướng mang tính định tính, thì Nghị quyết của QH cần có các chỉ tiêu định lượng với thời hạn cụ thể để Chính phủ chủ động thực hiện, đồng thời để QH, các cơ quan của QH, ĐBQH có điều kiện giám sát. Ví dụ, cần quy định mỗi năm giảm bao nhiêu phần trăm số vụ ngộ độc thực phẩm so với năm trước; phấn đấu đến năm 2020 có 100% các tỉnh, thành phố thực hiện quy hoạch  cơ sở giết mổ tập trung; 100% bếp ăn tập thể được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm…

 

Phân tích vấn đề ATTP dưới góc độ các hóa chất độc hại, chất cấm, thực phẩm bẩn đội lốt lan tràn, gần như “không chừa một sản phẩm nào”, ĐB Phạm Trọng Nhân đặt câu hỏi: Vậy những hóa chất đó đến từ đâu? Theo số liệu báo cáo của Viện Chính sách an toàn thực phẩm Việt Nam, hàng năm Việt Nam bỏ ra không dưới 770 triệu USD để nhập khẩu khoảng 100 nghìn tấn thuốc bảo vệ thực vật, với 4.100 chủng loại khác nhau, và có đến 90% số đó được nhập từ Trung Quốc.

 

Điều đáng nói, Trung Quốc chỉ có 630 loại thuốc bảo vệ thực vật được phép lưu hành. Chỉ tính 2 tháng đầu năm 2017, tổng giá trị nhập khẩu thuốc trừ sâu và nguyên liệu là 129 triệu USD, tăng 9,8% so với cùng kỳ năm trước. Đó là con số được phép cấp phép, còn số lượng được thông quan và chuyển ngạch nhập lậu từ biên giới không thể kiểm soát hết được. Đây là cái gốc của nguyên nhân số lượng hóa chất đó đi đâu, sử dụng vào việc gì, và câu trả lời xin dành cho ngành chức năng”.

 

“Liệu có quá khi nói rằng chúng ta đang tự đầu độc chính mình khi báo cáo của Đoàn giám sát cho rằng, mỗi năm có khoảng 70.000 người chết vì ung thư và hơn 200.000 ca phát hiện mới, trong có đó một phần nguyên nhân từ sử dụng thực phẩm không an toàn”, ĐB Phạm Trọng Nhân day dứt.

 

Theo điều tra của Hiệp hội Ung thư thế giới, có khoảng 35% số ca mắc ung thư có nguồn gốc từ thực phẩm không an toàn. Và thông tin từ VPQH, khi thực hiện phục vụ giám sát trả lời câu hỏi về phân công trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực này: 53,4% người trả lời chưa hợp lý và không hợp lý. Cũng câu hỏi trên, kết quả khảo sát của Bộ Tư pháp đã thống kê: Có 73% số cán bộ y tế, 60% số cán bộ công thương và 57% số cán bộ nông nghiệp cho rằng việc phân công trách nhiệm quản lý ATTP hiện nay là không hợp lý. Có thể thấy, giữa người dân và cán bộ quản lý chuyên ngành đã có sự tiệm cận về ý chí khi đánh giá cách phân công trách nhiệm QLNN về ATTP hiện nay. Điều này không phải không có lý. Theo ĐB Phạm Trọng Nhân, Luật ATTP năm 2010 đã chuyển hoạt động quản lý ATTP sang cơ chế quản lý theo nhóm sản phẩm thay vì quản lý theo phân khúc SXKD nhằm khắc phục sự chồng chéo trong quản lý, đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm của mỗi bộ, ngành trong lĩnh vực này.

 

ĐB Lê Thị Yến (Phú Thọ) phát biểu tại hội trường

 

Cùng chung mối lo về vấn đề kiểm soát nguồn gốc thực phẩm, việc sử dụng chất phụ gia tràn lan, ĐB Lê Thị Yến (Phú Thọ) phân tích thực trạng trong lĩnh vực sản xuất đồ uống kém chất lượng, đồ uống giả, trong đó có sử dụng cồn methanol để sản xuất rượu vẫn xảy ra và gây hậu quả nghiêm trọng. Rượu pha chế từ cồn công nghiệp đã gây ra nhiều ca ngộ độc. Theo thống kê của Khoa chống độc - Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội, thì trong 4 tháng đầu năm nay đã có 38 ca ngộ độc rượu, trong đó có 11 ca tử vong, số còn sống có tổn thương não là 12 ca, 1 ca hôn mê kéo dài. Và 79% số ca ngộ độc rượu đều do sử dụng rượu không có nhãn mác rõ ràng. Trong vụ nhiễm độc rượu nghiêm trọng tại Lai Châu đầu năm nay, gây tử vong 10 người, thì khi kiểm tra cho thấy, số rượu chứa cồn công nghiệp chiếm 50%.

 

ĐB Lê Thị Yến đề nghị, Chính phủ cần chỉ đạo bộ, ngành, địa phương mô hình quản lý thực phẩm theo chuỗi cung cấp thực phẩm an toàn, từ khâu canh tác, chế biến đến tiêu thụ. Trong đó, Bộ Công thương chỉ đạo kiểm soát chặt chẽ cồn công nghiệp và nguồn thực phẩm nhập khẩu vào nước ta. Đồng thời, nghiên cứu tập trung QLNN ATTP theo một đầu mối, thay vì theo 3 đầu mối như hiện nay. Chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường xử phạt vi phạm ATTP. QH cần sớm ban hành Luật Phòng, chống tác hại của lạm dụng rượu bia (đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2018).

 

Hơn 1.000 vụ ngộ độc thực phẩm - phần nổi của tảng băng

Cơ bản đồng thuận và đánh giá cao Báo cáo kết quả giám sát của UBTVQH, các ĐB Nguyễn Hoàng Mai (Tiền Giang), Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình), Dương Minh Ánh (Hà Nội), Tôn Ngọc Hạnh (Bình Phước), Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu)… cho rằng Báo cáo đã phản ánh rất đầy đủ, toàn diện tình hình; đồng thời tập trung phân tích, làm rõ thực trạng thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP, đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò, trách nhiệm QLNN về lĩnh vực này.

 

Phát biểu mở đầu Phiên thảo luận, ĐB Nguyễn Hoàng Mai khẳng định, mất an toàn vệ sinh thực phẩm không phải vấn đề mới phát sinh, mà đã được nêu ra trong nhiều năm qua. Từ năm 2009, QH Khóa XII đã thực hiện giám sát tối cao về ATTP và ban hành riêng Nghị quyết về vấn đề này. Đến nay, tuy đã có những chuyển biến nhất định trong kiểm soát ATTP, song còn chậm, và tình trạng mất ATTP đang là vấn đề lớn, gây bức xúc cho xã hội. Đa số người dân chưa yên tâm với thực phẩm đi mua. “Theo kết quả điều tra dư luận xã hội về ATTP do VPQH tiến hành, chỉ có 10% yên tâm với thực phẩm sử dụng hàng ngày, trong khi có tới 59% chưa yên tâm và 27,5% hoàn toàn không yên tâm”, ĐB Nguyễn Hoàng Mai nói.

 

ĐB Nguyễn Hoàng Mai (Tiền Giang) phát biểu tại hội trường

Còn theo báo cáo của Chính phủ trong giai đoạn 2011 - 2016, trong số trên 3 triệu cơ sở SXKD kiểm tra theo kế hoạch có trên 20% số cơ sở vi phạm pháp luật về ATTP. Các hành vi và hiện tượng vi phạm ATTP thường thấy, đó là bán hàng không có nguồn gốc xuất xứ, không có hạn sử dụng, sử dụng các hóa chất bảo vệ thực phẩm không đúng quy định, sử dụng các hóa chất bị cấm trong sản xuất, chế biến thực phẩm, thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng… Cũng theo báo cáo này, có hơn 1.000 vụ ngộ độc thực phẩm, nhưng đây chỉ mới là phần nổi của tảng băng ATTP.

 

“Và cũng chỉ cách buổi thảo luận của QH vài hôm thôi, thì các vụ ngộ độc thực phẩm đối với đoàn du khách nước ngoài đã xảy ra tại Đà Lạt. Điều này cho thấy, mất ATTP đang diễn ra hết sức phức tạp và chúng ta còn đang chậm trễ có những giải pháp thực chất, quyết liệt để giải quyết tình trạng này”, ĐBQH Nguyễn Mạnh Cường bổ sung.

 

Để xảy ra tình trạng mất ATTP nêu trên, các ĐB Nguyễn Hoàng Mai và Nguyễn Mạnh Cường đều cho rằng, trách nhiệm chính thuộc về các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân kinh doanh thực phẩm. Đánh giá cao nỗ lực và sự quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương, song các đại biểu cũng chỉ ra rằng, thực tế thời gian qua, công tác quản lý ATTP còn nhiều hạn chế, việc thực hiện nhiệm vụ QLNN về lĩnh vực này có hiện tượng cắt khúc, phân đoạn trong chuỗi từ trang trại đến bàn ăn, tạo nhiều khoảng trống chưa được xử lý hiệu quả dẫn đến thực phẩm không an toàn, còn người dân chịu hậu quả.

 

Tuy nhiên, theo ĐB Nguyễn Mạnh Cường, thì “việc nêu trách nhiệm này trong Báo cáo còn chung chung”. Tình trạng này có trách nhiệm của 3 Bộ: Y tế, Công thương, NN-PTNT, nhưng Báo cáo không nêu rõ phạm vi trách nhiệm của mỗi Bộ đối với các hạn chế này đến đâu và yếu kém của Bộ nào là chính? UBND các cấp có trách nhiệm chính tại địa phương - vậy địa phương nào làm tốt, địa phương nào chưa làm tốt? “Nếu chúng ta không chỉ ra địa chỉ, không làm rõ trách nhiệm của bộ, ngành nào, của địa phương nào chưa làm tốt sẽ dẫn đến khó cải thiện được tình trạng này trong tương lai”, ĐB Cường thẳng thắn.

 

Xem xét ban hành Nghị quyết của QH đẩy mạnh thực thi pháp luật về ATTP

Liên quan đến việc thực hiện chính sách, pháp luật về ATTP, Báo cáo cho rằng, việc chỉ đạo điều hành của Chính phủ, các bộ, UBND các cấp về ATTP được tăng cường, tạo chuyển biến tích cực trong hoạt động QLNN về ATTP.  Hoạt động của các Ban chỉ đạo liên ngành đã được tăng cường cả ở Trung ương và địa phương. Nội dung hoạt động có nhiều sự đổi mới, tập trung vào thanh tra, kiểm tra liên ngành, xử lý sự cố ATTP, giải quyết các vướng mắc trong phân công, phân cấp quản lý ATTP. Nhiều vấn đề vướng mắc trong quản lý ATTP đã được tháo gỡ, nhiều vụ vi phạm pháp luật về ATTP được phát hiện, xử lý kịp thời.

 

Tình trạng vi phạm quy định về ATTP khá phổ biến trong nhiều loại hình SXKD thực phẩm, nhất là trong SXKD rượu, bia và nước giải khát. Nhiều cơ sở sản xuất nước uống đóng chai chưa bảo đảm vệ sinh, chất lượng nguồn nước chưa được kiểm soát tốt; đa phần các cơ sở nấu rượu thủ công, dụng cụ thô sơ không bảo đảm ATTP, tình trạng bán rượu không đăng ký chất lượng, không nhãn mác, nguồn gốc vẫn tràn lan tại nhiều địa phương gây ngộ thực phẩm cấp tính và mãn tính cho người tiêu dùng.

 

ATTP có lúc, có nơi đã đến mức báo động, ở giới hạn đỏ. Số cơ sở vi phạm các quy định về ATTP trong giai đoạn 2011 - 2016 chiếm 20,3% số cơ sở tiến hành thanh tra, kiểm tra; số cơ sở vi phạm khi thanh tra đột xuất, chiếm 28,6% lớn hơn so với thanh tra báo trước theo kế hoạch.

 

Kết quả thực thi Quyết định số 38/2015/QĐ-TTg thí điểm triển khai thanh tra chuyên ngành ATTP tại 5 quận/huyện và 10 xã/phường/thị trấn của Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cho thấy, số lượng vi phạm lớn hơn nhiều. Đây là tỷ lệ vi phạm rất cao, song cũng chưa phản ánh hết tất cả các vi phạm về ATTP trong thực tế.

 

Chủ nhiệm UB Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũng

Hệ thống tổ chức quản lý, nhân lực, điều kiện làm việc của các cơ quan quản lý ATTP từng bước được kiện toàn. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ kiểm định, kiểm nghiệm mẫu, giám định, nghiên cứu khoa học về ATTP đã được đầu tư nhiều hơn. Đến năm 2016, trên cả nước có trên 200 cơ sở thực hiện kiểm nghiệm, kiểm định, thử nghiệm ATTP do Nhà nước đầu tư hoặc được chỉ định; 34 tổ chức cơ quan, tổ chức sự nghiệp khoa học và công nghệ làm nhiệm vụ kiểm định, kiểm nghiệm mẫu, giám định, nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực thực phẩm; số lượng cơ sở kiểm định, kiểm nghiệm đạt tiêu chuẩn ISO 17.025 là 165, số được chỉ định là 151. Đầu tư từ ngân sách nhà nước (NSNN) về xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng về ATTP giai đoạn 2011 - 2016 cũng được tăng cường, chiếm 16,3% so với tổng đầu tư NSNN cho công tác ATTP cả giai đoạn.

 

Công tác quản lý ATTP trong sản xuất rau, quả tươi sống, chăn nuôi, giết mổ gia súc, gia cầm có nhiều tiến bộ, bước đầu đã có mô hình sản xuất, kinh doanh thực phẩm theo chuỗi.

 

Đơn cử, trong sản xuất, kinh doanh rau, quả tươi sống, cả nước đã có 23.076 cơ sở sản xuất kinh doanh rau, quả tươi sống, với lượng sản xuất 3,9 triệu tấn rau, quả mỗi năm; đã có 43 tỉnh có quy hoạch vùng sản xuất rau an toàn với diện tích quy hoạch đến năm 2020 là 120.870 ha (chiếm 14,7% diện tích rau cả nước); có 1.530 cơ sở sản xuất rau áp dụng theo các tiêu chuẩn GAP với diện tích khoảng 12.687 ha, bằng 1,54% diện tích rau cả nước; số cơ sở sản xuất, kinh doanh rau quả an toàn được cấp chứng nhận đủ điều kiện ATTP là 57%...

 

Dẫu vậy, so với yêu cầu và mong muốn cũng như tính chất cấp bách của vấn đề ATTP, thì công tác chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp quản lý ATTP của Chính phủ, các bộ, ngành, UBND các cấp chưa được thường xuyên; nguồn lực, điều kiện làm việc, trang thiết bị cho ATTP còn hạn chế. Hệ thống cơ quan QLNN về ATTP còn chưa tương xứng với nhiệm vụ. Lực lượng còn phân tán ở nhiều bộ, ngành, đơn vị nên việc triển khai còn thiếu sự đồng bộ, hiệu quả chưa cao. Phối hợp giữa các cơ quan QLNN về ATTP còn hạn chế. Hoạt động của nhiều Ban chỉ đạo liên ngành về VSATTP chưa thực sự hiệu quả, nguồn lực, cán bộ lại kiêm nhiệm không theo sát tình hình thực tế nên hiệu quả không cao; phần lớn cán bộ trong ban chỉ đạo hoạt động kiêm nhiệm nên mức độ tập trung cho công tác này còn thấp. 

 

Đầu tư kinh phí cho công tác quản lý ATTP chưa đáp ứng yêu cầu. Việc kiểm soát ATTP theo chuỗi còn hạn chế, chủ yếu mới tập trung nguồn lực cho công tác kiểm soát điều kiện SXKD thực phẩm của cơ sở; việc kiểm soát quá trình SXKD thực phẩm còn chưa được chú trọng nên rất khó đánh giá mức độ ATTP. Số lượng cơ sở thực phẩm được kiểm soát đủ điều kiện SXKD chiếm tỷ lệ còn thấp, hiện chỉ chiếm 33,6% trong tổng 408.821 cơ sở SXKD thực phẩm.

 

“Việc thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại về ATTP còn thụ động; xử lý vi phạm chưa kiên quyết, chưa bảo đảm tính răn đe. Ở nhiều địa phương tỷ lệ xử lý vi phạm ATTP thấp, kỷ cương, kỷ luật không nghiêm, còn có sự đùn đẩy trách nhiệm giữa các ngành có liên quan; công tác điều tra, xử lý hình sự đối với các hành vi vi phạm pháp luật về ATTP hiệu quả chưa cao do khó khăn trong việc áp dụng các quy định của pháp luật hình sự”, Chủ nhiệm UB Phan Xuân Dũng nói.

 

Trên cơ sở phân tích nguyên nhân của những tồn tại, yếu kém trong việc bảo đảm ATTP đối với phát triển kinh tế - xã hội, sức khỏe người dân hiện tại cũng như trí tuệ, thể lực trong tương lai, Đoàn giám sát của UBTVQH đã đề xuất 3 nhóm giải pháp chủ yếu về cơ chế, chính sách; tổ chức thực hiện; và nguồn lực.

 

Đối với QH, Đoàn giám sát kiến nghị ban hành Nghị quyết kết quả hoạt động giám sát về đẩy mạnh việc thực thi chính sách, pháp luật về ATTP giai đoạn 2016 - 2020; xem xét sửa đổi một số văn bản pháp luật có liên quan để tạo thuận lợi cho công tác quản lý ATTP; yêu cầu Chính phủ hàng năm phải báo cáo QH về kết quả thực hiện công tác quản lý ATTP vào kỳ họp cuối năm.

 

Đối với Chính phủ, Đoàn giám sát kiến nghị tiếp tục hoàn thiện các văn bản QPPL theo hướng tránh bất cập, chồng chéo, không khả thi; kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng tăng cường hiệu lực, hiệu quả để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý ATTP. Ở các tỉnh, thành phố lớn, trung tâm kinh tế nghiên cứu để tiến tới thành lập Ban quản lý ATTP cấp tỉnh; tiếp tục cho thực hiện thí điểm thanh tra chuyên ngành về ATTP, tăng mức xử lý vi phạm hành chính, các biện pháp chế tài pháp luật ATTP về các hành vi gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng; ở cấp xã cần có cán bộ theo dõi ATTP…

 

Ban hành văn bản hướng dẫn còn chậm, chưa được hệ thống hóa

8h: dưới sự điều khiển của Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển, QH nghe Ủy viên UBTVQH, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũngtrình bày Báo cáo của UBTVQH về việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm (ATTP) giai đoạn 2011 - 2016

 

 

Báo cáo của UBTVQH cho biết: Đoàn giám sát đã thực hiện đúng kế hoạch, tiến hành làm việc với 21/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đại diện cho cả 3 miền Bắc, Trung, Nam, với số lượng 210 cơ sở khảo sát thuộc 8 loại hình sản xuất, kinh doanh (SXKD) thực phẩm. Đoàn giám sát đã tiến hành làm việc với 3 bộ có trách nhiệm liên quan đến công tác quản lý Nhà nước (QLNN) về ATTP, gồm: Y tế, NN-PTNT, Công thương và nghe Chính phủ báo cáo kết quả tình hình thực hiện pháp luật về ATTP. Tổ chức 3 Hội nghị chuyên đề: “Đánh giá việc thực hiện chính sách pháp luật về quản lý an toàn thực phẩm giai đoạn 2011 - 2016” tại tỉnh Quảng Ninh, Bình Định và TP Hồ Chí Minh.

 

Để đổi mới hoạt động giám sát, tăng cường hiệu quả và tiết kiệm thời gian, chi phí trong hoạt động giám sát, Đoàn giám sát đã tiến hành tổ chức hoạt động giám sát gọn nhẹ. Tại các địa phương đến giám sát, Đoàn giám sát chia thành 2 - 4 Tổ công tác khảo sát thực tế để có thể tiếp cận được với nhiều loại hình SXKD. Ngoài việc phối hợp với địa phương để lựa chọn địa điểm tiến hành khảo sát, Đoàn giám sát đã tổ chức kiểm tra đột xuất các cơ sở không báo trước để nâng cao tính khách quan của đợt giám sát. Hoạt động của Đoàn giám sát được đăng tải, cập nhật thường xuyên trên báo, đài đã thu hút sự quan tâm của xã hội, tạo chuyển biến tốt trong hoạt động SXKD thực phẩm, nhận thức người dân về ATTP được nâng cao.

 

Đánh giá việc ban hành chính sách, pháp luật về ATTP, Chủ nhiệm UB Phan Xuân Dũng nêu rõ, giai đoạn 2011-2016, hệ thống pháp luật về ATTP của Việt Nam Trong giai đoạn từ 2011 - 2016, đã có 158 văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) do các cơ quan Trung ương ban hành; 669 văn bản các địa phương đã ban hành về ATTP. Nội dung các văn bản pháp luật ban hành về cơ bản đã thể chế hóa được các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về ATTP; nội luật hóa các điều ước, hiệp định quốc tế mà Việt Nam ký kết tham gia, tương đối thống nhất và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành; các quy định hướng dẫn đã bám sát văn bản gốc, phục vụ hiệu quả cho công tác quản lý ATTP… Các nội dung giao Chính phủ, giao Bộ Y tế, Bộ NN-PTNT, Bộ Công thương, UBND cấp tỉnh quy định trong Luật ATTP đến nay đều đã được cụ thể hóa trong các nghị định, thông tư.

 

Tuy nhiên, Báo cáo của UBTVQH cũng thẳng thắn chỉ rõ, việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành pháp luật về ATTP còn chậm, chưa được hệ thống hóa gây ảnh hưởng tới việc thực thi Luật; một số quy định chưa phù hợp với quản lý ATTP, tính khả thi chưa cao. Luật ATTP có hiệu lực thi hành từ ngày 1.1.2011 nhưng đến ngày 25.4.2012 mới ban hành Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật, đến năm 2014 mới ban hành Thông tư liên tịch số 13 về phân công, phối hợp trong QLNN về ATTP giữa 3 bộ: Y tế, NN-PTNT, Công thương. Số lượng văn bản ban hành nhiều nhưng chưa được hệ thống hóa. Một số quy định trong Luật ATTP còn chưa phù hợp như: quy định về kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, về truy xuất nguồn gốc thực phẩm, về các tội phạm liên quan đến VSATTP…

 

Một số quy định về phân công trách nhiệm QLNN về ATTP còn chồng chéo, chưa rõ ràng, một số lĩnh vực quản lý thiếu quy định hướng dẫn cụ thể. Luật ATTP đã được ban hành với nhiều đổi mới quan trọng, như: Tiếp cận quản lý ATTP trong toàn bộ quá trình sản xuất, bảo đảm truy xuất nguồn gốc thực phẩm; thu gọn đầu mối quản lý ATTP từ 5 bộ xuống còn 3 bộ chịu trách nhiệm chính trong quản lý ATTP và có sự phân công cụ thể trách nhiệm quản lý ATTP của các bộ đối với từng nhóm sản phẩm. Tuy nhiên, các quy định này còn chưa phù hợp trong quản lý một số sản phẩm “giao thoa” giữa các bộ hoặc giữa các bộ và địa phương; một số quy định còn chồng chéo, thiếu rõ ràng; một số lĩnh vực quản lý còn thiếu hướng dẫn cụ thể như quy định về quản lý ATTP đối với các chợ, siêu thị, quy định về điều kiện sản xuất, kinh doanh các sản phẩm truyền thống, sản xuất thủ công.

 

Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phục vụ quản lý thực phẩm còn thiếu so với yêu cầu. Một số thực phẩm phẩm đặc sản, truyền thống địa phương hiện vẫn chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quản lý; một số quy chuẩn kỹ thuật còn chưa rõ ràng, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng như quy chuẩn kỹ thuật về sữa chế biến dạng lỏng.

 

Có thể nói, không có lĩnh vực nào mà vấn đề quản lý nhà nước lại tác động trực tiếp, thường xuyên và nóng bỏng như an toàn thực phẩm (ATTP). Đây là lĩnh vực liên quan mật thiết đến sức khỏe, sinh mạng, tuổi thọ, giống nòi… do nhiều cơ quan cùng quản lý theo tiêu chí của sản xuất, kinh doanh, lưu thông, bảo quản và cuối cùng là đến người tiêu dùng.

 

Toàn cảnh kỳ họp thứ 3, QH Khóa XIV

 

* Theo chương trình kỳ họp, đầu giờ sáng, Ủy viên UBTVQH, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH Phan Xuân Dũng trình bày Báo cáo của UBTVQH về việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016.

 

Tiếp đó, QH tiến hành thảo luận ở hội trường về việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016.

 

Đại biểu nhân dân