Mở đầu phiên chất vấn, đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) và đại biểu Trần Thị Hằng (Bắc Ninh) nêu vấn đề: Ô nhiễm môi trường nông thôn vì rác thải công nghiệp, vỏ bao thuốc bảo vệ thực vật; ô nhiễm các làng nghề, cụm công nghiệp vẫn chưa được khắc phục, một số nơi tình trạng này gia tăng, đáng báo động ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, với trách nhiệm của mình, bộ trưởng làm gì để khắc phục?"
Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết, tại nông thôn, vấn đề làng nghề, cụm công nghiệp đan xen với nhà dân, công tác quy hoạch không tốt. Hiện chỉ có 5% cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước sạch. Tôi thừa nhận việc quản lý môi trường nông thôn dù Bộ TN&MT quản lý chung, nhưng từng phần lại giao các bộ, ngành khác nhau nên có quy định chưa rõ.
Trước thực trạng trên, các bộ TN&MT, Xây dựng, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) cần khẩn trương đưa các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, trong đó quan tâm đến thiết bị thu gom rác, xử lý vấn đề rác thải ở nông thôn. “Nếu mỗi địa phương, mỗi huyện không có quy hoạch xử lý chất thải thì đây là vấn đề rất lớn. Tại sao nông thôn vẫn còn bãi rác không hợp vệ sinh, ở đây có trách nhiệm của trung ương là Bộ TN&MT và cũng có trách nhiệm của Bộ Xây dựng. Phải tính toán, quy hoạch xây dựng các khu xử lý chất thải nguy hại ở nông thôn và xác định môi trường nông thôn là tiêu chí quan trọng để xây dựng nông thôn mới”, Bộ trưởng nói.
Về vấn đề xử lý ô nhiễm, Bộ trưởng cho biết, liên quan đến môi trường nông thôn, môi trường làng nghề, bài toán đầu tiên trong việc xây dựng chính sách pháp luật cần phải xác định phân biệt nông thôn thuần nông với nông thôn ở ngoại thành và nông thôn hiện đang trong quá trình đô thị hóa. Từ đó, có mối quan tâm đến vấn đề quy họach, xây dựng cơ chế, chính sách, nguồn lực cũng như các tổ chức quản lý tương xứng với yêu cầu thực tế.
Đối với môi trường nông thôn thuần nông, Bộ trưởng cho rằng cần phải hướng dẫn để người dân có nhận thức, phân loại rác thải hữu cơ. Đối với chất thải như bao bì, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu đã sử dụng không đúng quy trình thì phải kiểm soát như kiểm soát chất thải nguy hại. Đặc biệt, cần có quy định về trách nhiệm cũng như năng lực đối với người sản xuất ra các loại chất thải đó.
Liên quan đến vấn đề ô nhiễm, đại biểu Phạm Đình Cúc (Bà Rịa - Vũng Tàu) đặt câu hỏi: Khi xảy ra ô nhiễm, không ai đứng ra chịu trách nhiệm. Luật bảo vệ môi trường đề cao người dân giám sát bảo vệ môi trường nhưng người dân lại không có thông tin, vậy Bộ trưởng sẽ làm thế nào?
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Hà, khi xảy ra vụ việc đều gắn trách nhiệm người đứng đầu. Ở đây phần phân định giữa trung ương và địa phương chưa rõ ràng. "Tôi cho rằng phải xác định được trách nhiệm cụ thể ở mỗi cấp. Phê duyệt môi trường thì ở trung ương, còn cấp phép thì ở từng cấp khác nhau. Tôi muốn nhấn mạnh, các cơ quan trung ương cũng không đảm đương được vấn đề môi trường ở địa phương. Vì thế tới đây nên phân cấp cho địa phương. Từ đó để đầu tư con người, bộ máy" - Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói.
Giám sát, yêu cầu Formosa xử lý tận gốc các nguồn có khả năng gây ô nhiễm
Về vấn đề Formosa, đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình) đặt câu hỏi: Cử tri Quảng Bình đánh giá cao giải pháp của Quốc hội, Chính phủ về khắc phục hậu quả do Formosa gây ra. Tuy nhiên, cử tri thiếu niềm tin, băn khoăn cho cả thế hệ hiện tại và tương lai về Formosa. Bộ trưởng cho biết sắp tới Bộ sẽ làm gì để Formosa không gây ô nhiễm môi trường?
Trả lời câu hỏi của đại biểu, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết: Sau khi chỉ ra nguyên nhân, nguồn gây ô nhiễm thì chúng ta xác định 3 nhóm: rác thải, khí thải và chất thải rắn. Bộ TN&MT đã lập hội đồng liên ngành các nhà khoa học trong cả nước để xem xét, đánh giá kế hoạch, yêu cầu doanh nghiệp phải có lộ trình xử lý hợp lý. Bộ cũng có một ban giám sát, theo dõi 24/24 về khí thải, rác thải, chất thải rắn của Formosa và yêu cầu phải tuân thủ các điều kiện, nếu Việt Nam chưa có thì theo tiêu chuẩn quốc tế.
Cũng theo Bộ trưởng, Bộ TN&MT đã yêu cầu các công đoạn sản xuất đều phải được xem xét, xử lý. Nếu xảy ra sự cố phải có phương án, có hồ để xử lý sự cố. Việc theo dõi được cập nhật và gửi thẳng số liệu về Sở TN&MT Hà Tĩnh để chuyển về Bộ. Nước trong công nghệ dập cốc được theo dõi và gắn thiết bị theo dõi nghiêm ngặt. Nước thải qua hồ xử lý sinh học, và hồ sinh học này được yêu cầu phải thả cá để đảm bảo nước thải ra môi trường phải an toàn.
Về tốc độ triển khai giám sát đối với Formosa, Bộ trưởng cho biết, hiện Bộ đang thực hiện thiết kế một hệ thống giám sát toàn diện về môi trường biển đối với các địa phưởng ảnh hưởng ô nhiễm từ sự cố môi trường này. Hệ thống này sẽ giám sát tự động đối với các thông số, các nguồn thải của Formosa từ khí thải đến nước thải.
Riêng tại Formosa, vấn đề chất thải rắn và bùn thải nguy hại được Bộ yêu cầu Formosa trong thời gian chưa ký hợp đồng để chuyển các loại chất thải này cho các doanh nghiệp (DN) có đầy đủ năng lực và điều kiện xử lý. Đồng thời, Bộ đã phối hợp với tỉnh Hà Tĩnh để thúc đẩy các DN đẩy nhanh tiến độ đầu tư các nhà máy xử lý chất thải công nghiệp, cũng như chất thải nguy hại ở đây.
Theo Bộ trưởng, hiện nay, đối với bùn thải và chất thải công nghiệp, Formosa đã có hợp hợp đồng ký kết với DN xử lý trong việc lưu trữ cũng như xử lý chất thải nguy hại, chất thải công nghiệp. “Chúng tôi cũng đề nghị Bộ Xây dựng sớm có kế hoạch ban hành các quy chuẩn kỹ thuật về vật liệu xây dựng để các chất thải rắn cũng như chất thải xỉ than, xỉ đáy của Formosa có thể thương mại vận chuyển và kinh doanh một cách bình thường.
Hiện nay, với cách thức quản lý cũng như nỗ lực của DN, đặc biệt Formosa đã mời nhiều cơ quan tư vấn nổi tiếng về vấn đề xử lý môi trường của Pháp và Mỹ để có những tham vấn dài hạn thay đổi cơ bản công nghệ xử lý. Theo đó, quy trình, cách thức quản lý, vận hành của Fomusa phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Cũng băn khoăn về vấn đề trên, đại biểu Phạm Tất Thắng (Vĩnh Long) đặt vấn đề: Hiện tượng phát triển công nghiệp và làng nghề không bền vững, mà đỉnh điểm là sự cố Formosa vừa gióng lên hồi chuông về vấn đề này. Làm thế nào để đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đảm bảo không xảy ra sự cố môi trường trong tương lai?
Về vấn đề này, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết, ĐTM thông thường DN mới chỉ đề cập đến một nội dung, còn tổng thế tác động của các hạng mục trong cả một khu liên hợp công nghiệp thì còn nhiều vấn đề. "Chúng ta cần danh mục và cách kiểm soát chặt chẽ hơn. Bộ TN&MT sẽ kiến nghị sửa luật về môi trường để thay đổi cách tiếp cận, đánh giá tác động môi trường, kể cả từ khâu phòng ngừa”, Bộ trưởng thông tin.
Trả lời câu hỏi của các đại biểu về việc nhiều bãi thải khai thác khoáng sản bị sạt lở gây sự cố nghiêm trọng, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết: Có nhiều bãi thải là nguy cơ lớn đối với an toàn của người dân. Trách nhiệm thuộc về Bộ TN&MT trong phê duyệt các giấy phép vì liên quan đến công nghệ, tác động môi trường, xử lý chất thải. Chất thải xây dựng liên quan Bộ Công thương và các địa phương. Trên thực tế, trách nhiệm của DN trong thực hiện quy định về triển khai các phương án, vận hành bãi thải. Qua kiểm tra, chúng tôi thấy trên 50% doanh nghiệp không tuân thủ quy định.
Trước thực trạng trên, Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho rằng cần xem xét lại nhiều bãi thải, vì độ cao, thiên tai, thời tiết. Đây là vấn đề Bộ TN&MT, Bộ Công thương, các địa phương cần rà soát, đánh giá lại./.
ĐCSVN
