XÁC ĐỊNH RÕ MỤC TIÊU ĐỂ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN,
NGHIÊN CỨU CÔNG TÁC DÂN VẬN TRONG TÌNH HÌNH MỚI
NGUYỄN DUY VIỆT*
Thông thường, trong đời sống xã hội, bất kể một tổ chức hay một cá nhân nào, khi chuẩn bị làm bất cứ một việc gì, dù lớn hay nhỏ, nếu xác định được rõ mục tiêu công việc cần làm thì mới xác định được nội dung công việc cũng như xác định được phương hướng, các nhiệm vụ, giải pháp phù hợp để tổ chức thực hiện có hiệu quả.
Thực hiện Chương trình làm việc toàn khóa, dựa trên cơ sở tổng kết, đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế yếu kém, nguyên nhân và rút ra những bài học kinh nghiệm của công tác dân vận trong những năm đổi mới vừa qua; đồng thời phân tích những đặc điểm, tình hình quốc tế, trong nước; những yếu tố ảnh hưởng, tác động, dự báo tình hình và những thuận lợi, khó khăn của thời kỳ mới, trong kỳ họp lần thứ bảy, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã đề ra Nghị quyết về "Tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới". Nghị quyết đã đề ra mục tiêu của công tác dân vận là: "Tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới để củng cố vững chắc lòng tin của nhân dân đối với Đảng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân, phát huy sức mạnh to lớn của nhân dân, tạo ra phong trào quần chúng rộng lớn, xây dựng và bảo vệ đất nước, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước".
Mục tiêu trên đã đặt ra cho công tác dân vận trong thời kỳ mới phải đạt được hai yêu cầu cơ bản sau:
Một là, củng cố vững chắc lòng tin của nhân dân đối với Đảng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân.
Hai là, phát huy sức mạnh to lớn của nhân dân, tạo ra phong trào quần chúng rộng lớn, xây dựng và bảo vệ đất nước, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Yêu cầu thứ nhất: Củng cố vững chắc lòng tin và mối quan hệ máu thịt giữa nhân dân với Đảng là yêu cầu sống còn của công tác xây dựng Đảng nói chung và công tác dân vận nói riêng. Mặc dù đã được Đảng luôn luôn coi trọng và đạt nhiều kết quả, song công tác này còn nhiều khuyết điểm hạn chế. Ngay thời kỳ đầu đổi mới, Nghị quyết số 8B-NQ/TW ngày 27-3-1990 của Ban Chấp hành Trung ương đánh giá "Từ khi Đảng lãnh đạo chính quyền trên phạm vi cả nước, mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân bị giảm sút, có lúc có nơi khá nghiêm trọng"1. Từ đó đến nay, Đảng đã có nhiều giải pháp và cố gắng khắc phục, tuy nhiên kết quả còn nhiều hạn chế, nên trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XI ngày 16-1-2012, Đảng ta tiếp tục đánh giá: Lòng tin của nhân dân đối với Đảng bị giảm sút, "nếu không được sửa chữa sẽ là thách thức đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và sự tồn vong của chế độ"2. Trong thực tế vừa qua, có lúc, có nơi, có việc, lòng tin của nhân dân bị giảm sút nghiêm trọng.
Lòng tin và mối quan hệ máu thịt giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Lợi ích của từng người dân, của toàn dân; đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải đúng đắn, có tính khả thi và hợp với lòng dân, thực sự vì dân; Đảng và Nhà nước phải trong sạch, vững mạnh, cán bộ lãnh đạo, đảng viên, công chức, viên chức của Nhà nước có phẩm chất đạo đức, biết gương mẫu, biết tôn trọng nhân dân. Lòng tin và mối quan hệ xã hội là sự hình thành phát triển tự nhiên của trạng thái tâm lý, tình cảm của mỗi con người, của các giai tầng xã hội và phụ thuộc vào những yếu tố vật chất, tinh thần tác động đến cuộc sống hằng ngày của từng người dân, của toàn xã hội. Cho nên, muốn củng cố vững chắc lòng tin, mối quan hệ bền chặt giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước thì trước hết, phải nhìn nhận và tập trung vào các giải pháp nhằm hoàn thiện quan điểm, đường lối, xây dựng, ban hành cơ chế chính sách của Đảng, Nhà nước sát thực tiễn, hợp lòng dân để nhân dân tin tưởng, tích cực thực hiện. Ngược lại, nếu không hợp lòng dân, quá sức dân thì dân mất lòng tin và không tích cực thực hiện. Rõ ràng, nếu không có quan điểm, đường lối, cơ chế, chính sách đúng đắn thì không có cơ sở để vận động nhân dân, củng cố vững chắc lòng tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước.
Thực tiễn trong những năm vừa qua, đã có nhiều chủ trương của Đảng, Nhà nước bắt nguồn từ việc biết lắng nghe, biết tiếp thu ý kiến tham gia của nhân dân nên khi ban hành, tổ chức thực hiện được nhân dân đồng tình cao, nhanh chóng đi vào cuộc sống và mang lại hiệu quả to lớn. Ví dụ như: Chính sách khoán hộ ở thời kỳ đầu của đổi mới đã tháo gỡ căn bản cản trở vướng mắc trong nông nghiệp, giải phóng được tiềm năng trong nông nghiệp, nông thôn, đưa nước ta từ chỗ thiếu lương thực đến chỗ không chỉ bảo đảm đủ lương thực mà hằng năm còn xuất khẩu gạo đứng thứ nhất, thứ nhì trên thế giới. Song ngược lại, cũng không ít những cơ chế, chính sách của địa phương, thậm chí cả ở tầm quốc gia, nhưng khi đưa ra, nhân dân chưa đồng tình và dẫn đến thực hiện hiệu quả thấp hoặc thực hiện được nhưng nhân dân không thực sự hài lòng, sự đồng thuận không cao. Có nhiều nơi vì nôn nóng phát triển kinh tế - xã hội bằng mọi giá như: phát triển hạ tầng, giải tỏa, đền bù thực hiện các dự án phát triển các khu công nghiệp, khu đô thị, làm thủy điện... Chính sách đưa ra chưa hợp lý, cách làm áp đặt, thiếu công khai, thiếu dân chủ, không bàn bạc kỹ với nhân dân nên có thể được việc nhưng chưa được lòng dân; nhân dân khiếu kiện gay gắt trên diện rộng, thậm chí trên quy mô toàn tỉnh, toàn huyện, nhiều nơi đã thành điểm nóng, phức tạp, khó giải quyết, làm mất an ninh trật tự, tổn hại đến uy tín của Đảng, của chính quyền. Để có thể khắc phục được tình trạng này, các cấp, các ngành phải xem xét, sửa đổi phương pháp, quy trình xây dựng cơ chế, chính sách, phải nắm chắc tình hình thực tiễn, ý nguyện của dân, phải có giải pháp lắng nghe, tiếp thu ý kiến tham gia của nhân dân để khi quyết định, ban hành phải được đại đa số nhân dân đồng tình ủng hộ.
Lòng tin và mối quan hệ máu thịt giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước còn phụ thuộc rất nhiều vào việc xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đặc biệt là những người được phân công, được dân bầu vào các chức vụ lãnh đạo. Hiện nay đang có rất nhiều tổ chức đảng, chính quyền, cán bộ lãnh đạo, thủ trưởng các cơ quan, lãnh đạo chủ chốt các địa phương ngày đêm trăn trở, suy nghĩ tìm tòi đổi mới, tìm mọi giải pháp làm cho địa phương mình, đơn vị mình phát triển đi lên; bản thân họ luôn luôn giữ gìn phẩm chất đạo đức, không ngừng học tập, rèn luyện, gắn bó với nhân dân, tôn trọng, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, chăm lo đến lợi ích của nhân dân và luôn được nhân dân tin yêu, ủng hộ. Hiện nay, nhiều địa phương đang tích cực tổ chức thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới. Trong điều kiện đầu tư của ngân sách hạn hẹp, ở nhiều nơi, cán bộ lãnh đạo đã trăn trở, năng động, sáng tạo, dựa vào dân, tìm tòi mọi giải pháp để tổ chức thực hiện, mang lại hiệu quả, đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình, làm cho nhân dân rất phấn khởi, đồng tình hưởng ứng, tích cực đóng góp trí tuệ, công sức để thực hiện.
Song bên cạnh đó, tình hình cấp bách hiện nay, như Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI đã nêu ra là: "Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiện khác nhau về sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng, lãng phí, tùy tiện, vô nguyên tắc..."3. Có thể nói, đây là một trong những nguyên nhân cơ bản, chủ yếu dẫn đến giảm sút lòng tin của nhân dân đối với Đảng.
Chính vì vậy, Ban Chấp hành Trung ương với phương châm: Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, khách quan, không nể nang, né tránh đã đề ra các nhóm giải pháp nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và củng cố vững chắc lòng tin của nhân dân với Đảng. Điều đó càng khẳng định: công tác dân vận là một nội dung của phương thức lãnh đạo của Đảng, phải đi đôi với xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; mọi quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, của Nhà nước phải vì dân, phải từ dân mà ra; cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức phải gương mẫu để nhân dân tin tưởng, noi theo. Đồng thời, phải thấy rõ hơn là: Quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp cho công tác dân vận trong thời kỳ mới chủ yếu, trước hết phải tìm trong các giải pháp đồng bộ về xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; cơ chế chính sách phải vì dân và hợp với nguyện vọng của nhân dân; giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức thực sự là người công bộc, giữ gìn phẩm chất đạo đức, gương mẫu để nhân dân tin tưởng, noi theo.
Yêu cầu thứ hai: phát huy sức mạnh to lớn của nhân dân, tạo ra phong trào quần chúng rộng lớn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định rõ vai trò của nhân dân trong xã hội: "Sức dân là sức nước"; "Người đẩy thuyền là dân, lật thuyền cũng là dân"; "Sự nghiệp cách mạng là của quần chúng"; "Trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân"... Cho nên, công tác dân vận không chỉ là việc Đảng, Nhà nước, các cấp ủy chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể ở các cấp quan tâm chăm lo quyền lợi chính đáng của nhân dân, vận động, xây dựng đại đoàn kết toàn dân tộc, mà quan trọng hơn nữa là phải phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, phát huy nguồn sức mạnh, tiềm năng nội lực, vai trò sức mạnh của nhân dân để xây dựng, bảo vệ đất nước, hoàn thành các nhiệm vụ cách mạng đề ra. Chính vì vậy, muốn phát huy được sức mạnh của nhân dân, trước hết phải tìm các giải pháp để xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp nhằm tạo môi trường thông thoáng thuận lợi cho mọi người dân đều có cơ hội để phát triển nghề nghiệp, đầu tư cho sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu phát triển tài năng xây dựng cuộc sống của chính gia đình mình và đóng góp tích cực cho xã hội. Phải tạo ra các giá trị xã hội tôn trọng người có tài, có nhiều sáng kiến và tổ chức các phong trào thi đua yêu nước để thu hút đông đảo nhân dân tham gia và thực hiện các giải pháp tuyên truyền, vận động nhân dân.
Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã tháo gỡ nhiều khó khăn, vướng mắc về cơ chế, từng bước không ngừng hoàn thiện cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa để giải phóng mọi tiềm năng, huy động sức mạnh của nhân dân. Nhờ thế, nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống mọi mặt của nhân dân ngày càng được cải thiện và nâng cao; tình hình chính trị ổn định, quốc phòng, an ninh được tăng cường, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; tỷ lệ hộ nghèo giảm, số hộ giàu ngày càng tăng, bộ mặt nông thôn, miền núi ngày càng khởi sắc; quyền làm chủ của nhân dân được tăng cường, mở rộng; cải cách hành chính bước đầu có hiệu quả, làm giảm bớt phiền hà của người dân; các chương trình an sinh xã hội được quan tâm và đạt được kết quả tích cực, lực lượng sản xuất phát triển, các thành phần kinh tế phát triển, đã tạo ra nhiều cơ hội cho dân đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, giải quyết việc làm, bảo đảm lợi ích của người lao động.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều cơ chế, quy định ràng buộc chưa được đổi mới, hạn chế sự năng động của nhân dân, cần được tháo gỡ để phát huy cao độ sức mạnh của nhân dân đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Mặt khác khi có chủ trương, cơ chế đúng đắn, còn cần phải tuyên truyền vận động và tổ chức thành các phong trào thi đua yêu nước cho nhân dân, giải quyết những vướng mắc, khiếu tố của nhân dân. Đảng ta đã xác định: "Công tác dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên các đoàn thể nhân dân, cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang. Trong đó, Đảng lãnh đạo, chính quyền tổ chức thực hiện, Mặt trận, đoàn thể làm tham mưu và nòng cốt"4. Song cần phải làm rõ hơn trách nhiệm, vai trò của từng tổ chức trong hệ thống chính trị đối với công tác dân vận. Lần này, Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương xác định rõ: "Công tác dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của mọi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên, các đoàn thể nhân dân, cán bộ, chiến sĩ, lực lượng vũ trang. Trong đó, Đảng là hạt nhân lãnh đạo, chính quyền tổ chức thực hiện là chủ yếu, mặt trận, đoàn thể có vai trò quan trọng, nhân dân quyết định".
Tóm lại, Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 03-6-2013 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới lần này có nhiều nội dung tăng cường và đổi mới rất quan trọng. Để có cơ sở nghiên cứu nắm sâu về Nghị quyết, thấy hết những yêu cầu, nội dung tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới, trước hết cần đổi mới phương pháp tiếp cận theo hướng: Công tác dân vận phải gắn chặt với công tác xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh, sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức của Nhà nước; gắn với các giải pháp xây dựng và tổ chức thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chủ trương của cấp ủy, cơ chế chính sách của chính quyền các cấp và phải xác định rõ vai trò, trách nhiệm đối với công tác dân vận của các tổ chức trong hệ thống chính trị, trước hết là vai trò, trách nhiệm; khắc phục căn bản những nhận thức chưa đúng đắn về công tác dân vận của Đảng.
_______________
* Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương.
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đảng toàn tập, Sđd, t.50, tr.82.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2012, tr. 21-22.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Sđd, tr. 22.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về "Tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới", số 25-NQ/TW ngày 3-6-2013.
