Đại đa số các chức sắc, tín đồ Công giáo yên tâm làm việc đạo, có tinh thần dân tộc, thực hiện đường hướng: "Sống phúc âm trong lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc đồng bào”. Đồng bào theo đạo Công giáo đã hăng hái tham gia công cuộc đổi mới, các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động lớn: "Xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư", xây dựng làng văn hoá, thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, hương ước, quy ước trong thôn, xóm… Các dòng tu, giáo xứ của Công giáo cũng đã tích cực phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện các công trình phục vụ dân sinh như: điện, đường, trường, trạm có giá trị hàng tỷ đồng. Những hoạt động từ thiện nhân đạo, xoá đói giảm nghèo, khám, chữa bệnh miễn phí, chăm sóc trẻ em mồ côi, người tàn tật, người già không nơi nương tựa, người có HIV/AIDS... của Công giáo đã góp phần tích cực trong việc thực hiện các chương trình kinh tế xã hội trọng điểm của tỉnh. Quan hệ giữa các tổ chức Giáo hội, các vị chức sắc với các cấp uỷ Đảng, Chính quyền càng lúc càng cởi mở, thân thiện.

I. Khái quát tình hình  HĐCG ở Thừa Thiên Huế.

Hội đoàn Công giáo mang tính lịch sử, gắn liền với sự tồn tại và phát triển của Kitô giáo nói chung và Công giáo nói riêng. Trong từng thời kỳ, hoàn cảnh lịch sử, HĐCG dù có thăng trầm, cách thế hiện hữu khác nhau nhưng luôn đồng hành cùng Giáo hội trong việc giữ gìn và mở mang nước Chúa; thực hiện sứ mệnh tông đồ tập thể, đoàn ngũ hoá giáo dân, sống Phúc âm và truyền bá Tin mừng

Vấn đề hội đoàn được Giáo hội Công giáo quy định rất cụ thể từ điều 298 đến điều 329 của Bộ Giáo luật Công giáo: Hiệp hội tín hữu:  “Gồm những tín hữu, giáo sĩ hay giáo dân hoặc gồm cả giáo sĩ hay giáo dân chung nhau hoạt động tìm cách cố gắng sống đời hoàn thiện hơn, hoặc cổ động phụng tự công cộng hay đạo Kitô giáo, hoặc do thực hành các việc tông đồ khác nhau là truyền bá phúc âm, công tác đạo đức hoặc bác ái, thấm nhuần tinh thần Kitô giáo và trật tự trần thế”. Bao gồm Hiệp hội công, hiệp hội tư, hiệp hội giáo sĩ, hiệp hội giáo dân, dòng ba- tu hội đời. Sắc lệnh Tông đồ giáo dân  (Công đồng Vatican II), phong trào Công giáo Tiến hành cũng đã làm rõ sứ mệnh tông đồ tập thể thông qua HĐCG.

Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo đã nêu khái niệm về HĐTG ở Khoản 6, Điều 3: “ Hội đoàn tôn giáo là hình thức tập hợp tín đồ do tổ chức tôn giáo lập ra nhằm phục vụ hoạt động tôn giáo”

HĐCG Tổng Giáo phận Huế nói chung, HĐCG trên địa bàn Thừa Thiên Huế nói riêng là một chi thể gắn liền với sự thăng trầm của Giáo hội trong từng giai đoạn lịch sử. Trước năm 1975, HĐCG phát triển khá mạnh. Sau ngày đất nước thống nhất, hầu hết các hội đoàn dần dần tan rã, chỉ còn một số hội phục vụ lễ nghi, từ thiện, bác ái. Từ năm 1986 đến nay,  Giáo phận Huế đã tái lập, thành lập mới nhiều HĐCG.

Theo kết quả khảo sát do Ban Dân vận Tỉnh uỷ tiến hành vào tháng 9/2013, Thừa Thiên Huế có khoảng 35 tổ chức HĐCG, với khoảng 20.100 tín hữu tham gia.

Nhóm hội đoàn có tính chất phục vụ nghi lễ tại Thừa Thiên Huế, có 05 loại tổ chức với tổng số khoảng 1906 giáo dân tham gia. Các hội đoàn như “Ca đoàn”, “Lễ sinh”, “Thánh linh” được thành lập, duy trì hoạt động thường xuyên từ trước năm 1975 cho tới nay, mỗi giáo xứ đều có với mục đích chính là phụng vụ, hát thánh ca, biểu diễn văn nghệ… trong các dịp lễ. Nhìn chung hoạt động của các hội đoàn này  cơ bản là thuần tuý tôn giáo, luôn được linh mục quản xứ, hội đồng giáo xứ quan tâm, tạo điều kiện để phát triển.

Nhóm hội đoàn mang tính chất từ thiện, bác ái : TGP Huế rất quan tâm tái lập, thành lập mới các hội đoàn hoạt động mang tính từ thiện bác ái. Hiện có 10 hội đoàn với khoảng 6.000 giáo dân. Có những hội đoàn qui mô cấp giáo xứ, không có sự liên kết cấp hạt, cấp giáo phận như “Cha gia đình”, “Mẹ gia đình”, “Chung sự hiếu đạo”… Tuy nhiên có các hội đoàn có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, mang tính quốc gia, quốc tế như “Caritas”, “Gia đình Têrêsa”…

Hoạt động chủ yếu của các hội đoàn này nhằm giúp đỡ người nghèo, trẻ em tàn tật, thăm đỡ người ốm đau hoạn nạn, tham gia vào việc xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội ở những vùng kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa... như đầu tư xây dựng các trường học, cơ sở y tế, tổ chức khám chữa bệnh miễn phí, cấp học bổng cho học sinh nghèo… đi sâu vào các tầng lớp nhân dân, tác động mạnh mẽ đến tinh thần, tình cảm, đức tin của một số bộ phận quần chúng.

Nhóm hội đoàn liên quan đến chính trị xã hội là các hội đoàn ngoài đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của giáo dân các hội đoàn này còn có những hoạt động liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến các vấn đề chính trị xã hội. Phần lớn những hội đoàn này  được khôi phục từ các HĐCG Tiến hành thành lập trước năm 1975, thu hút được đông đảo quần chúng giáo dân tham gia với nhiều thành phần; hoạt động với các nội dung phong phú, đa dạng nhằm tập hợp quần chúng theo giới tính, lứa tuổi, nghề nghiệp... phục vụ các yêu cầu của giáo hội cơ sở. Tại Thừa Thiên Huế có khoảng 15 HĐ với khoảng 13.000 giáo dân như Chiến sỹ Chúa Kitô, Gia đình cùng theo Chúa,  Gia đình Phạt tạ Thánh tâm, Hướng đạo Công giáo, Khôi bình,  Đạo binh Đức mẹ, Lòng Chúa thương xót, Sinh viên Công giáo, Thiếu nhi Thánh thể, Bác ái Vinh sơn, Thăng tiến hôn nhân – gia đình,  Giới trẻ, Giáo lý viên, Cựu chủng sinh Huế...

Hệ thống tổ chức các hội đoàn này rất chặt chẽ, có những hội đoàn mang tính quốc tế, quốc gia, giáo phận, giáo hạt hay chỉ tồn tại ở giáo xứ. Các hoạt động của các hội đoàn này cơ bản thuần tuý tôn giáo.

Dòng ba – tu hội đời: Thành viên muốn tham gia các dòng ba – tu hội đời phải có một lời khấn (lời thề). Có thể xem các thành viên của dòng ba – tu hội đời là những tu sĩ sống giữa đời thường, hoạt động theo nội quy của các dòng, tu hội mà họ theo. Tại Thừa Thiên Huế,  có 5 dòng ba –tu hội đời với trên 400 giáo dân; sống đời sống thánh hiến theo đúng mục đích, tôn chỉ đã đề ra.

II. Một số ảnh hưởng tích cực của HĐCG đối với cộng đồng xã hội

 HĐCG có vai trò quan trọng đối với Giáo hội Công giáo, gắn liền với sự hình thành, tồn tại và phát triển của giáo hội thông qua nhiệm vụ tông đồ tập thể, củng cố đức tin, giữ đạo và phát triển đạo. Bên cạnh đó, HĐCG đã có những tác động tích cực đối với cộng đồng xã hội.

Một là: HĐCG có tác dụng tích cực trong giáo dục đạo đức, lối sống Công giáo, góp phần hoàn thiện nhân cách cá nhân, duy trì đạo đức xã hội.

HĐCG  giúp cho Giáo hội đoàn ngũ hoá giáo dân bằng nhiều phương thức linh hoạt để tập hợp, thu hút được đông đảo quần chúng tín đồ ở nhiều lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp, hoàn cảnh... để truyền dạy giáo lý, giáo luật;  hướng dẫn giáo dân tham gia rèn luyện, tu dưỡng đạo đức, lối sống Công giáo. Tôn chỉ, mục đích, hoạt động của các hội đoàn cũng thể hiện những điều tốt đẹp đó, có tác dụng giáo dục cộng đồng giáo dân về những chuẩn mực, quy phạm đạo đức góp phần hướng con người đến với điều thiện, tránh xa điều ác...như Huấn từ của Giáo hoàng Benedict XVI “Bằng đức ái, sự liêm chính và quý trọng của công, anh chị em hãy chứng tỏ rằng người Công giáo tốt cũng là người công dân tốt”.

Mỗi một thành viên của hội đoàn trước hết phải luôn luôn thánh hoá bản thân noi gương Chúa Giêsu, Đức mẹ Maria, Thánh Bổn mạng của từng hội đoàn...để tu dưỡng, rèn luyện bản thân, sống khiêm nhường, yêu thương, tương trợ lẫn nhau, phải nêu gương tốt để người khác noi theo trong việc thực hành Giáo luật, thực hiện nội quy của hội đoàn mình...Đồng thời, các thành viên của hội đoàn còn có bổn phận hướng dẫn, giúp đỡ những người thân trong gia đình, những đồng đạo giữ gìn niềm tin, lối sống...theo tinh thần đạo đức Công giáo. Các hội đoàn và thành viên có trách nhiệm loan báo Tin mừng phát triển đạo ra dân ngoại bằng chính đời sống đạo đức của mình, bằng các hoạt động bác ái, từ thiện đối với những người khó khăn trong cộng đồng. Việc thực hiện đạo đức Công giáo, ngoài những yếu tố tâm linh tôn giáo cũng chính là thực hiện đạo đức xã hội. Từ đó có tác dụng lan toả trong cộng đồng.

Hai là: HĐCG có tác dụng tích cực trong công tác từ thiện, nhân đạo xã hội.

Thực hiện đức ái, tình yêu tha nhân là một giới răn quan trọng đối với Công giáo : “Giới răn thứ nhất và trên hết là yêu mến Thiên Chúa. Thứ đến là yêu thương đồng loại như chính mình” (Mc 12,3). Tinh thần bác ái đó đã được thể hiện trong mục đích, tôn chỉ của các HĐCG.

Nổi bật trong hoạt động từ thiện nhân đạo phải nói đến Caritas Giáo phận Huế . như tham gia cứu trợ bão lụt; giúp đỡ người nghèo không nơi nương tựa,  nuôi đưỡng các trẻ em,  cụ già, phụ nữ hoang thai, tài trợ học bổng cho học sinh, sinh viên học giỏi… Gia đình Têrêsa tiến hành nuôi dạy trẻ mồ côi, tài trợ tiền gạo hàng tháng cho các cụ già neo đơn…; Giới trẻ với “Chương trình thu gom ve chai phụng vụ” để tích luỹ tặng quà cho người nghèo; Sinh viên Công giáo tham gia các chương trình Tiếp sức mùa thi trong các dịp thi đại học, chăm sóc các em tàn tật tại cộng đồng Mến thánh giá Nguyệt Biều…; Đạo binh Đức mẹ và nhiều HĐCG khác tiến hành thăm, chăm sóc các cụ già neo đơn ở từng giáo xứ, phối hợp với các dòng tu chăm sóc trẻ mồ côi, khuyết tật, người nhiễm HIV/AIDS; tu sửa, xây dựng nhà cho người nghèo, Chiến sĩ Chúa Kitô ngoài việc tham gia các hoạt động bảo đảm trật tự trong các lễ hành hương La Vang, lễ của Giáo xứ Phủ Cam còn tham gia cứu trợ thiên tai, bão lụt, làm nhà cho các hộ nghèo ở các giáo xứ khác...

Ba là: HĐCG có tác động tích cực trong việc cố kết cộng đồng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp của dân tộc,  góp phần đảm bảo trật tự trị an xã hội.

Các HĐCG với hình thức tông đồ tập thể thể hiện tính cố kết cộng đồng cao, tạo sự liên đới không chỉ trong các thành viên trong  từng hội đoàn mà còn liên đới với cộng đồng dân Chúa và cộng đồng xã hội

Hoạt động văn hoá, văn nghệ của các HĐCG, nhất là của các ca đoàn bên cạnh các nội dung chủ yếu về Công giáo, Thánh ca, còn luôn chú ý đến các nội dung, thể loại truyền thống mang tính giáo dục cao nên cũng đã góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá  tốt đẹp dân tộc.

Hoạt động linh đạo của các hội đoàn, phần lớn có nội dung bác ái, hướng thiện, thể hiện đức tin, đức mến, đức cậy, lòng yêu tha nhân, nhất là kẻ khó...phù hợp với đạo đức dân tộc nên góp phần nâng cao tình thương, trách nhiệm của người công dân có tôn giáo với cộng đồng, có những đóng góp thiết thực trong các phong trào thi đua yêu nước, xoá đói giảm nghèo... của địa phương.  Đồng thời, cũng do sự giao lưu thường xuyên trong hội đoàn, do tính hướng thiện, người giáo dân có ý thức đoàn kết gắn bó nhau hơn, góp phần tích cực trong việc giữ gìn an ninh chính trị, trật tự trị an của xã hội. Thực tế đã chứng minh, ở vùng đồng bào Công giáo tập trung và có nhiều HĐCG, các tệ nạn xã hội thường là ít xảy ra hơn so với nơi khác.  Tại các giáo xứ, điển hình là các Giáo xứ Phủ Cam, Phanxico, Phước Tượng, Thanh Tân, Dương Sơn…  HĐCG đã cùng với hội đồng giáo xứ, linh mục quản xứ tiến hành vận động giáo dân hưởng ứng tham gia tích cực vào phong trào toàn dân tham gia bảo vệ an ninh tổ quốc, xây dựng các “Xóm bình yên, Gia đình mẫu mực”, đã xây dựng nhiều tổ chức hoà giải, khu dân cư không có tội phạm và tệ nạn xã hội…

Mặt khác, trong các ngày lễ lớn như Phục sinh, Giáng sinh và các thánh lễ khác, các hội đoàn trong giáo xứ là lực lượng chính đảm bảo an ninh trật tự trong khuôn viên cơ sở thờ tự, phối hợp tốt với các lực lượng chức năng, tạo điều kiện cho bà con giáo dân yên tâm tham gia sinh hoạt tôn giáo.

Bên cạnh những tác động tích cực nói trên, HĐCG ở Thừa Thiên Huế vẫn còn một số hạn chế ảnh hưởng đến đời sống xã hội. Hiện nay, trừ Caritas và Gia đình Khôi Bình đã được đăng ký hoạt động, các hội đoàn còn lại đề chưa đăng ký hoạt động theo quy định pháp luật. Dẫn đến ý thức tuân thủ pháp luật của hội đoàn, thành viên hội đoàn còn hạn chế;  việc nắm bắt tổ chức, hoạt động của các hội đoàn rất khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ bị các thế lực thù địch, các đối tượng cực đoan trong tôn giáo lợi dụng. Mặt khác, việc tập hợp quần chúng, phát triển đoàn viên, hội viên; việc triển khai các phong trào thi đua yêu nước của các đoàn thể chính trị xã hội trong một số vùng có nhiều HĐCG cũng thiếu sự đồng thuận và gặp một số lực cản nhất định.

III. Một số giải pháp nhằm phát huy những giá trị tích cực của  HĐCG.

Để phát huy các  giá tích cực của  HĐCG, theo chúng tôi, các cơ quan chức năng có liên quan cần triển khai đồng bộ  một số giải pháp cụ thể sau:

Một là, thống nhất nhận thức, tăng cường công tác truyền thông chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước liên quan đến tôn giáo và tổ chức  HĐCG.

Về mặt nhận thức phải xác định  HĐCG là một vấn đề lịch sử, tồn tại song trùng với đạo Công giáo do vậy việc phát huy tích tích cực của  HĐCG cũng chính là phát huy tính tích cực của đạo Công giáo đối với cuộc sống xã hội.

Hai là, Tăng cường công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động của các  HĐCG.

Trước hết, phải nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí, tầm quan trọng của công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động của các HĐCG cho cấp uỷ, chính quyền các cấp, tránh tình trạng tả khuynh, cứng nhắc cũng như hữu khuynh, buông lỏng. Quá trình triển khai công tác quản lý nhà nước đối với các  HĐCG phải gắn với việc quản lý hoạt động đạo Công giáo, đảm bảo tuân thủ chủ trương chính sách, pháp luật của Nhà nước đối với công tác tôn giáo, tạo điều kiện cho các hoạt động tôn giáo trong khuôn khổ pháp luật quy định; đảm bảo  định hướng hoạt động của các  HĐCG theo hướng thuần túy tôn giáo, tránh không để các thế lực xấu lợi dụng huy động lực lượng trong các hội đoàn tham gia các hoạt động phức tạp cho an ninh chính trị.

 Để làm tốt được điều này, các cơ quan chức năng phải thông qua các cấp giáo hội hướng dẫn tạo điều kiện thuận lợi cho các hội đoàn đăng ký hoạt động theo quy định pháp luật hiện hành; nhất là các hội đoàn mang tính quốc tế, quốc gia và hoạt động trên nhiều giáo xứ trong giáo phận. Đồng thời, tiến hành công tác quản lý theo dõi hoạt động của các hội đoàn, kịp thời phát hiện uốn nắn những hoạt động lệch lạc vượt ngoài phạm vi đăng ký. Các ban ngành liên quan như y tế; giáo dục; lao động, thương binh và xã hội... phải chủ động xây dựng các đề án, kế hoạch, quy chế để quản lý hoạt động từ thiện, nhân đạo của giáo hội theo đúng quy định, kịp thời phát hiện ý đồ xấu lợi  dụng từ thiện nhân đạo để đạt mục đích khác hoặc kích động xuyên tạc đường lối, nói xấu chế độ, gây chia rẽ quần chúng.

Ba là, Kết hợp với việc đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội vùng đồng bào theo đạo Công giáo nhằm nâng cao đời sống kinh tế, văn hoá cho bà con giáo dân với công tác xây dựng, củng cố các tổ chức chính trị xã hội ở cơ sở đảm bảo thu hút được sự tham gia đông đảo đối với đồng bào theo đạo Công giáo tham gia.

          Để giải quyết vấn đề này, trước mắt cần tập trung đánh giá, khảo sát kỹ về tình hình kinh tế, văn hoá, xã hội... tại các vùng giáo từ đó đưa ra những chính sách đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn hóa xã hội tại các khu dân cư.

          Đi đôi với phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội ở vùng giáo, cấp uỷ, chính quyền cơ sở cũng phải quan tâm lãnh chỉ đạo, tạo điều kiện nhằm củng cố, phát triển các tổ chức chính trị xã hội tại địa phương, đảm bảo thu hút được đông đảo bà con giáo dân tham gia, hưởng ứng. Để làm được điều này, các tổ chức chính trị xã hội cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, nghiên cứu để xây dựng các đề án, các phong trào thiết thực, đa dạng hoá mô hình tập hợp quần chúng, phát triển đoàn viên, hội viên, xây dựng cốt cán,  gắn với nhu cầu, nguyện vọng, lợi ích  thiết thực của bà con giáo dân; tôn trọng tình cảm, đức tin tôn giáo; nghiên cứu phối hợp, lồng ghép các hoạt động bác ái, từ thiện của HĐCG  với các phong trào của các đoàn thể CTXH địa phương.

Bốn là, Tăng cường công tác vận động, xây dựng quan hệ, tranh thủ đồng bào theo đạo Công giáo, chú ý công tác tranh thủ sự đồng thuận của chức sắc lãnh đạo giáo hội, giáo sỹ được phân công đặc trách các  HĐCG, ban điều hành các hội đoàn.

          Đối với HĐCG, sự hình thành, phát triển, hoạt động... có tác động tích cực hay tiêu cực phụ thuộc vào đấng bản quyền và người trực tiếp điều hành của hội đoàn. Do vậy,  cần phải tăng cường công tác vận động, tranh thủ đối với giáo sỹ, giáo dân phụ trách  HĐCG. Thực tế, nhờ công tác vận động tranh thủ được tốt nên các tính năng tích cực đã được phát huy, góp phần tạo được môi trường thuận lợi cho giáo dân được tự do sinh hoạt tôn giáo, thúc đẩy phát triển mọi mặt trong công cuộc xây dựng và phát triển quê hương. Mặt khác, công tác vận động, tranh thủ cũng đã góp phần hạn chế các hoạt động  xa rời mục đích, tôn chỉ, lợi dụng  HĐCG để chống đối Đảng, Nhà nước.

Để công tác vận động, tranh thủ đồng bào Công giáo có hiệu quả phải chú ý kết hợp giữa các cuộc vận động lớn của Đảng và Nhà nước với vận động cá biệt. Nội dung vận động phải hài hoà, thiết thực, tránh xơ cứng, máy móc và phải hết sức chú ý nâng cao giáo ngộ ý thức lòng tự hào dân tộc đi kèm với tuyên truyền chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động Công giáo nói chung và HĐCG nói riêng. Trong công tác vận động cần phải tuyên dương đối với các tác động tích cực. Đồng thời khéo léo nhắc nhở những mặt còn hạn chế tác động tiêu cực đến giáo hội Công giáo và xã hội. Đối với công tác vận động cá biệt gắn các hoạt động của  HĐCG vào trách nhiệm của người quản lý đảm bảo hoạt động của  HĐCG cũng như đạo Công giáo luôn “Gắn bó đồng hành với dân tộc”./.

Lê Ngọc Tình

Nguyên Phó Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy