ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG*

NGUYỄN VĂN LINH**  

(...) Đáng lẽ ra Nghị quyết về "Đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân" đã được ra sớm hơn một, hai năm. Nhưng sau Đại hội VI, những vấn đề về kinh tế, xã hội quá bức bách, nên Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư phải tập trung sức để xác định nội dung bước đi và biện pháp đổi mới. Đó là một việc rất khó khăn vì chưa có sẵn những bài bản và kinh nghiệm, chúng ta phải vừa làm, vừa tìm tòi, sáng tạo. Những năm 1987 - 1988 cứ loay hoay xung quanh các vấn đề kinh tế - xã hội và phải tập trung sức chỉ đạo thực hiện những nghị quyết đó. Vì thế không có thì giờ đi sâu vào công tác quần chúng. Mãi đến tháng 3 vừa rồi Trung ương mới họp Hội nghị lần thứ tám, ra Nghị quyết về "Đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân". Thế là chậm. Nhưng chậm mà có được nghị quyết còn hơn là để hết nhiệm kỳ Đại hội VI này Trung ương không có nghị quyết về công tác quần chúng của Đảng thì khuyết điểm còn to hơn nhiều. Nhân dịp này, tôi xin thay mặt Bộ Chính trị và Trung ương nhận lỗi với các đồng chí và đồng bào.

Bây giờ kiểm điểm lại thì thấy rằng, lãnh đạo từ Trung ương trở xuống đã lơi lỏng công tác quần chúng nhiều chục năm rồi. Tôi lấy ví dụ: Trong Bộ Chính trị khóa VI này có tới bốn đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị lo công tác chính quyền, còn công tác dân vận, mặt trận lại không có đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị nào. Như vậy, chỉ việc phân công trong Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã tỏ ra công tác dân vận bị lơi lỏng ngay từ cấp Trung ương.

(...) Còn bên chính quyền, tôi cũng được biết nhiều cán bộ, nhiều cấp và ngành từ Trung ương đến cơ sở không quan tâm và coi thường công tác quần chúng. Đây là một sai lầm nghiêm trọng cần phải sửa chữa ngay.

Các cấp ủy đảng phải thường xuyên kiểm tra và định kỳ có chương trình bàn về công tác quần chúng. Hiện nay có Nghị quyết về "Đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân", các cấp ủy từ trung ương phải có chương trình kiểm tra các cấp, các ngành thực hiện Nghị quyết. Hôm nay các đồng chí tổ chức hội nghị có tính chất kiểm tra này là đúng. Tôi hoan nghênh các đồng chí. Cần cố gắng sáu tháng một lần tổ chức hội nghị có tính chất kiểm tra thì mới mong chuyển biến công tác quần chúng của Đảng đúng như Nghị quyết Trung ương 8 đã đề ra. Muốn thế đề nghị đồng chí Vũ Oanh và Ban Dân vận Trung ương cũng như các cấp ủy tăng cường công tác kiểm tra thực hiện Nghị quyết của Trung ương về "Đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân".

Để giúp Trung ương và các cấp ủy tỉnh, thành phố, đặc khu và huyện, quận làm tốt công tác quần chúng, theo tôi cần phải có ban dân vận ở các tỉnh, thành phố, đặc khu và huyện, quận. Ở tỉnh, thành phố nào đã giải thể ban dân vận, nay cần lập lại. Phải củng cố và tăng cường ban dân vận ở Trung ương và các tỉnh, thành phố, đặc khu, huyện, quận, theo hướng gọn nhẹ nhưng có chất lượng và có phong cách làm việc tốt. Ở trung ương phải có Ủy viên Bộ Chính trị phụ trách công tác dân vận, tôn giáo và dân tộc. Các cấp ủy cần phân công một ủy viên thường vụ phụ trách công tác dân vận; nơi nào có tôn giáo và dân tộc thì đồng chí này phụ trách luôn. Ở cơ sở cần có một đồng chí thường vụ cấp ủy phụ trách công tác quần chúng của Đảng. Ở các tỉnh, thành phố công nghiệp cần có một đồng chí tỉnh ủy, hoặc thành ủy chuyên trách công tác công đoàn, đồng chí này có thể là ủy viên ban thường vụ nếu đủ tiêu chuẩn; một đồng chí cấp ủy chuyên trách công tác thanh niên và nếu đủ tiêu chuẩn thì ở trong thường vụ cấp ủy. Ở nơi nào có nhiều tôn giáo cần có một cấp ủy viên phụ trách tôn giáo... Ở miền núi và những vùng có nhiều đồng bào dân tộc cần có một đồng chí cấp ủy đi sâu vào công tác dân tộc. Ban Dân vận Trung ương cùng với Ban Tổ chức Trung ương cần có dự thảo quy định về những vấn đề tổ chức mà tôi đã nêu trên đây để trình Ban Bí thư có quyết định sớm.

Về đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân như thế nào đã được nêu ra trong Nghị quyết Trung ương 8, tôi xin nhấn mạnh một số điểm.

Đảng ta là một đảng của giai cấp công nhân. Đảng chiến đấu vì lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, ngoài ra không có một lợi ích nào khác. Công tác cách mạng nói chung, công tác quần chúng do Đảng lãnh đạo nói riêng, khi chưa có chính quyền cũng như khi đã có chính quyền luôn luôn chăm lo lợi ích kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, v.v. của nhân dân. Nhưng cách lo quyền lợi cho nhân dân lúc chưa có chính quyền hoàn toàn khác với khi đã có chính quyền. Khi chưa có chính quyền, chúng ta vận động quần chúng tổ chức nhau lại, dùng các hình thức đình công, bãi thị, bãi khóa... đấu tranh bảo vệ những quyền lợi kinh tế, chính trị, xã hội của quần chúng. Bây giờ có chính quyền thì trước hết các đoàn thể và tổ chức quần chúng phải vận động các giai cấp, tầng lớp quần chúng góp ý kiến xây dựng các chủ trương, chính sách, pháp luật và xem xét các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước đã thể hiện được lợi ích của quần chúng hay chưa; đã kết hợp hài hòa các lợi ích, thống nhất quyền lợi và nghĩa vụ công dân hay chưa. Những quy định nào, chính sách, đạo luật nào còn vi phạm quyền lợi về kinh tế, chính trị, xã hội... của nhân dân thì kiến nghị với Nhà nước để sửa đổi. Đồng thời vận động nhân dân thực hiện và kiểm tra sự thực hiện của các cơ quan nhà nước, của các tổ chức kinh tế, xã hội... Nếu một cơ quan, một tổ chức hay một cá nhân nào đó làm sai, thiệt hại đến lợi ích của nhân dân thì các đoàn thể, các tổ chức phải nhân danh quần chúng mà đấu tranh, tố cáo với các cơ quan quản lý của Nhà nước. Đấu tranh một lần chưa được, phải đấu tranh nhiều lần, đấu tranh với cơ quan hành pháp chưa được thì các đoàn thể và tổ chức quần chúng vận động nhân dân đưa yêu cầu, yêu sách cho đại biểu của mình trong hội đồng nhân dân các cấp, trong Quốc hội để đặt ra trong các tổ chức đó giải quyết. Cũng có lúc, có những yêu sách, kiến nghị của các đoàn thể hay của đại biểu nhân dân nêu lên nhưng không đúng hoặc chưa có điều kiện để thực hiện thì các cơ quan nhà nước phải giải thích cho rõ ràng. Cũng vì lợi ích của nhân dân nên phải áp dụng những hình thức đấu tranh như thế. Nếu không muốn dùng những hình thức đó thì có thể đưa công khai trên các báo, hoặc có thể kết hợp các hình thức đấu tranh vừa nêu ở trên để bảo vệ quyền lợi cho các tầng lớp nhân dân. Lâu nay một số nơi không dùng những hình thức ấy, trái lại một số đồng bào kéo nhau lên Hà Nội hoặc Thành phố Hồ Chí Minh đòi gặp Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, gặp Tổng Bí thư đòi giải quyết. Nhưng Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Tổng Bí thư không có thì giờ giải quyết nên phải cử cán bộ ra tiếp đồng bào. Rút cuộc vẫn phải đưa về các cấp bộ đảng, các cấp chính quyền, các đoàn thể quần chúng ở địa phương hữu quan mới có điều kiện trực tiếp với dân, bàn bạc với dân để giải quyết cho thích hợp.

Các đoàn thể phải nhanh chóng đổi mới phương thức hoạt động, giảm bớt những cuộc họp để ra nghị quyết, chỉ thị, thông báo, hay để phổ biến nghị quyết của cấp trên; phải giảm bớt những cuộc họp chỉ để lạc quyên làm cho quần chúng chán ngán. Trái lại, phải biết tổ chức những cuộc họp để cùng nhau bàn bạc giải quyết những vấn đề bức bách do đoàn viên, hội viên, quần chúng tại chỗ đặt ra; những cuộc họp thảo luận về sản xuất kinh doanh thế nào cho tốt, giải quyết những vấn đề văn hóa, xã hội, an ninh, trật tự xã hội thế nào cho phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng của quần chúng tại chỗ, v.v.. Nếu có những cuộc họp như thế thì chắc đoàn viên, hội viên đến họp rất đông đủ, không cần phải nhờ đến công an đi "mời họp" mà quần chúng cũng không đi như đã diễn ra ở một vài nơi.

Các đoàn thể quần chúng bây giờ không phải chỉ nói chính trị suông mà phải đi vào những vấn đề kinh tế, xã hội, văn hóa, an ninh, quốc phòng. Cán bộ đoàn thể phải đi sâu vào lĩnh vực kinh tế, phải có ít nhiều kiến thức về quản lý kinh tế, quản lý công nghiệp, nông nghiệp; phải hiểu chính sách, luật pháp để chính mình thực hiện và tuyên truyền, phổ biến cho đoàn viên, hội viên và quần chúng thực hiện. Trước đây, khi lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền, Đảng phải hiểu nỗi thống khổ của nhân dân, giáo dục, giác ngộ nhân dân đấu tranh. Bây giờ xây dựng chủ nghĩa xã hội, cán bộ đảng, chính quyền, đoàn thể phải làm cho nhân dân hiểu muốn phát triển kinh tế, chống lạm phát, ổn định giá cả, ổn định thị trường... phải làm gì.

(...) Trên đây tôi mới nói về một số điểm chủ yếu của đoàn thể và tổ chức quần chúng trong đồng bào Kinh. Còn ở những nơi có đồng bào dân tộc thì đoàn thể và hội quần chúng phức tạp hơn nhiều. Đoàn thể và hội quần chúng ở vùng đồng bào dân tộc phải khác nơi vùng đồng bào Kinh và trong mỗi dân tộc cũng phải tổ chức khác nhau. Bởi vì có những dân tộc đã định canh định cư, đã ăn ở tập trung thành làng bản, nhưng cũng có những dân tộc còn du canh, du cư, ở phân tán. Các tổ chức kinh tế như hợp tác xã nông nghiệp, hợp tác xã mua bán... trong vùng đồng bào dân tộc cũng không giống trong vùng đồng bào Kinh. Ở đồng bào dân tộc nên lập các đoàn thể như thế nào? Có thể có các đoàn thể và tổ chức quần chúng như trong đồng bào Kinh, nhưng cũng có dân tộc chưa thể tổ chức như thế được. Có dân tộc phải chú ý đến "già làng" là những người có uy tín trong đồng bào. Không tranh thủ "già làng" thì không thể vận động người dân tộc được. Phải từng bước tranh thủ "già làng", làm cho "già làng" hiểu và phân biệt con đường lạc hậu và tiến bộ của dân tộc mà đưa dân tộc đi theo con đường tiến bộ. Như vậy là công tác tổ chức, vận động quần chúng trong đồng bào dân tộc về các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội... phải khác đồng bào Kinh và trong mỗi vùng đồng bào dân tộc cũng không giống nhau. Để giúp Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư giải quyết tốt những vấn đề ấy phải củng cố Ban Dân tộc Trung ương và Ban Dân tộc phải ở trong khối dân vận. Ban Dân vận và Ban Dân tộc Trung ương phải đi sâu nghiên cứu những vấn đề nêu ra trên đây giúp Trung ương lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện.

(...) Như tôi đã nói ở trên, lâu nay do ít quan tâm đến công tác vận động quần chúng nên chất lượng cán bộ của các đoàn thể xuống cấp, nội dung sinh hoạt nghèo nàn, lương và phụ cấp thấp, kinh phí hoạt động rất khó khăn, phương tiện làm việc và đi công tác thiếu thốn. Nhiều nơi bố trí những cán bộ năng lực yếu, phẩm chất kém, sức khỏe yếu làm công tác đoàn thể và mặt trận. Cán bộ đoàn thể ít được đào tạo, bồi dưỡng về chính trị, về quản lý kinh tế và về các lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ khác để đáp ứng nhu cầu công tác trong tình hình mới. Về mặt tổ chức, nhiều nơi cho rằng đoàn thể, mặt trận là "phòng chờ" của những cán bộ yếu sức khỏe, chuẩn bị về hưu. Trong cán bộ cũng lưu truyền quan niệm như thế. Hễ ai được bố trí về công tác ở các đoàn thể, mặt trận coi như "đã tàn". Đây là những vấn đề nghiêm trọng. Các đồng chí băn khoăn, lo lắng và đặt ra với Đảng, với Nhà nước là rất đúng đắn. Để giải quyết vấn đề này một cách cơ bản và lâu dài phải có sự đổi mới mạnh mẽ và trước hết từ trong nhận thức của toàn Đảng và các tổ chức của Nhà nước về tầm quan trọng của công tác dân vận, mặt trận và các đoàn thể. Trên cơ sở ấy mà đặt đúng vai trò, vị trí, tầm quan trọng của các đoàn thể và mặt trận trong thời kỳ cách mạng hiện nay; có quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công tác các đoàn thể và mặt trận; có chính sách về lương và phụ cấp đúng đắn; có kinh phí hoạt động và điều kiện làm việc như các ngành khác. Đó là phần việc của các tổ chức Đảng và Nhà nước phải làm để tạo thuận lợi cho các đoàn thể và mặt trận hoạt động.

Về phần mình, các đoàn thể và mặt trận từ trung ương đến cơ sở cần nhanh chóng sửa đổi lề lối làm việc, chống bệnh quan liêu bàn giấy. Ngày nay lối làm việc này không chỉ nặng nề ở các cơ quan của Đảng, của Nhà nước, mà cũng rất nặng nề ở các đoàn thể và mặt trận. Đó là lối làm việc bằng nghị quyết, chỉ thị dội từ trên xuống.

Cuối cùng tôi đề nghị các đồng chí báo cáo nội dung cuộc họp này với cấp ủy để đẩy mạnh việc thực hiện Nghị quyết tám của Trung ương. Thắng lợi của việc đổi mới công tác quần chúng của Đảng sẽ tác động mạnh mẽ đến sản xuất, đời sống và công tác xã hội; góp phần quan trọng ổn định chính trị, chuẩn bị tốt cho Đại hội Đảng các cấp, tiến tới Đại hội VII của Đảng.

______________

* Bài đăng trên Tập chí Dân vận số tháng 8-2009.

** Nguyên Tổng Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.