ĐỔI MỚI CÔNG TÁC DÂN VẬN
NHẰM ĐẨY MẠNH PHONG TRÀO THI ĐUA YÊU NƯỚC
VÀ TĂNG CƯỜNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC*
GS. TS. NGUYỄN THỊ DOAN**
V.I.Lênin đã chỉ rõ một trong những nguy cơ lớn nhất, đáng sợ nhất đối với một đảng cầm quyền là đảng đó quan liêu, xa rời, tự cắt đứt mối quan hệ với quần chúng.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: "...một giây, một phút cũng không thể giảm bớt mối quan hệ giữa ta và dân chúng"1, "Giữ chặt mối liên hệ với dân chúng và luôn luôn lắng tai nghe ý kiến dân chúng, đó là nền tảng lực lượng của Đảng và nhờ đó mà Đảng ta thắng lợi. Vì vậy, cách xa dân chúng, không liên hệ chặt chẽ với dân chúng cũng như đứng lơ lửng giữa trời, nhất định thất bại"2. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: "Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân"3.
Thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, ngay từ ngày thành lập và trong hơn 80 năm qua, Đảng ta luôn luôn quan tâm lãnh đạo và tổ chức thực hiện tốt công tác quẩn chúng. Theo nghĩa rộng: Công tác quần chúng của Đảng là toàn bộ hoạt động của Đảng nhằm tăng cường mối liên hệ chặt chẽ giữa Đảng và nhân dân. Mối quan hệ này được thể hiện ở đường lối, chủ trương, chính sách và việc tổ chức thực hiện các chính sách đó. Còn theo nghĩa hẹp: "Dân vận là vận động tất cả các lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và Đoàn thể đã giao cho"4.
Mỗi giai đoạn cách mạng, công tác dân vận có phương thức, nội dung khác nhau nhưng đều nhằm vận động tất cả các tầng lớp nhân dân, không sót một ai tham gia vào các phong trào cách mạng, thi đua yêu nước. Hơn 80 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác dân vận đã góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị của từng giai đoạn cách mạng. Nhờ dân vận tốt mà toàn dân đã tích cực tham gia các phong trào thi đua trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục - đào tạo, quân sự, an ninh tạo nên sức mạnh vật chất và tinh thần to lớn của cách mạng.
Thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, công tác dân vận tập trung vào vận động các tầng lớp nhân dân tham gia và thực hiện các phong trào thi đua: "Diệt giặc đói; diệt giặc dốt; diệt giặc ngoại xâm"... đã góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ, buộc thực dân Pháp phải rút khỏi nước ta, lập lại hòa bình ở miền Bắc. Đặc biệt, bộ đội ta đã thực hiện tốt công tác dân vận, nên đến đâu cũng được dân che chở, "nhường cơm, sẻ áo", đã góp phần tạo nên sức mạnh "bách chiến, bách thắng" cho quân đội nhân dân Việt Nam.
Sau năm 1954, công tác dân vận đã vận động toàn dân hướng vào thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: Một là, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; Hai là, xây dựng và tạo cơ sở vật chất, chi viện sức người, sức của cho miền Nam. Nhân dân ta đã hăng hái thực hiện các phong trào thi đua yêu nước, tiêu biểu là các phong trào thi đua ở miền Nam: "Một tấc không đi, một ly không rời"; "dũng sĩ diệt Mỹ" và "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả cho chiến thắng"; ở miền Bắc: "Một người làm việc bằng hai"; "Ba sẵn sàng"; "Ba đảm đang"; "Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người"... góp phần quan trọng vào thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược, xây dựng hậu phương miền Bắc làm chỗ dựa vững chắc cho miền Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thắng lợi, hoàn thành thống nhất đất nước.
Sau năm 1975, công tác dân vận đã vận động toàn dân hướng vào thực hiện các nhiệm vụ của thời kỳ cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Nhờ dân vận tốt mà toàn dân đã hăng hái thực hiện các phong trào thi đua, tiêu biểu là các phong trào: "Tất cả vì chủ nghĩa xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân", "Tất cả vì hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc"... đã góp phần nhanh chóng hàn gắn vết thương chiến tranh tàn phá, nhất là khó khăn về kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội.
Thực hiện đường lối đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, công tác dân vận đã hướng vào vận động mọi tầng lớp nhân dân hăng hái tham gia các phong trào thi đua mang những nội dung mới, là thực hiện các nhiệm vụ xây dựng nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước, định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh. Tiêu biểu là các phong trào thi đua: "Đền ơn đáp nghĩa", "Xóa đói giảm nghèo", "Thanh niên tình nguyện", "Tuổi trẻ sáng tạo", "Lao động giỏi, lao động sáng tạo", "Chuyển dịch cơ cấu kinh tế", "Xây dựng gia đình văn hóa, làng, khu phố văn hóa"... đã góp phần quan trọng vào các thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử của đất nước trên tất cả các lĩnh vực.
Trong hai năm gần đây, phong trào thi đua "Dân vận khéo" do Ban Dân vận Trung ương phát động và tổ chức thực hiện đã mang lại những khởi sắc mới trong việc "vận động tất cả các lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người dân nào", kể cả cộng đồng người Việt Nam và kiều bào ta ở nước ngoài vào các phong trào xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tích cực, chủ động hội nhập quốc tế để phát triển đất nước theo hướng kinh tế tri thức. Nhờ đó, mặc dù nước ta bị tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế thế giới cùng với thiên tai, lũ lụt liên tiếp xảy ra, nhưng kinh tế - xã hội vẫn phát triển ổn định và đạt được những kết quả khả quan. Theo báo cáo của Chính phủ, trong năm 2009, các doanh nghiệp đã vượt qua thời điểm khó khăn nhất, sản xuất được phục hồi và có bước tăng trưởng, GDP đạt 5,2%, tổng số vốn đầu tư cho phát triển bằng 42,2% GDP, chú trọng mở rộng thị trường trong nước theo hướng "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam"; bảo đảm được ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư phát triển. Hệ thống ngân hàng bảo đảm và có bước phát triển, thị trường và giá cả tương đối ổn định; an ninh xã hội được bảo đảm, đã chi cho an sinh xã hội 22.470 tỷ đồng, tăng 62% so với năm 2008. Đặc biệt, đã quan tâm chăm lo cho người nghèo, các đối tượng chính sách, những vùng khó khăn như hỗ trợ người nghèo, người mất việc làm, trợ cấp khó khăn cho cán bộ có thu nhập thấp. Nhà nước đã điều chỉnh tiền lương, trợ cấp, phụ cấp khoảng 36.700 tỷ đồng; trợ cấp cứu đói giáp hạt và thiên tai 41.580 tấn gạo; tổng dư nợ của Ngân hàng Chính sách xã hội đạt 76.000 tỷ đồng, tăng 45,3% so với năm 2008. Các doanh nghiệp đã hỗ trợ 62 huyện nghèo trên 1.600 tỷ đồng, đời sống nhân dân được cải thiện. Lĩnh vực văn hóa, xã hội, y tế, giáo dục có bước phát triển tích cực, quy mô giáo dục - đào tạo các cấp học đều tăng. Hệ thống khoa học và công nghệ được đầu tư đồng bộ hơn. Hạ tầng cơ sở công nghệ thông tin và truyền thông phát triển mạnh và được nâng cấp, phủ sóng đến tất cả các vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới và hải đảo. Điện thoại thuê bao toàn mạng đã đạt 113,6 triệu số. Quan tâm chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em. Cải cách hành chính, phòng, chống tham nhũng, thực hành tiết kiệm đạt kết quả tích cực. Chương trình cải cách hành chính đã được đẩy mạnh, rà soát loại bỏ những văn bản không cần thiết. Chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan trong bộ máy nhà nước được quy định cụ thể, rõ ràng hơn. Chính trị - xã hội ổn định; quốc phòng, an ninh được tăng cường. Vị thế nước ta trên trường quốc tế được nâng cao. Tích cực và chủ động hội nhập quốc tế đạt kết quả quan trọng. Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường. Với những thành tựu đã đạt được và công tác dân vận tốt, nhất định chúng ta sẽ thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ năm 2010 mà kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XII đã đề ra là: "Tập trung mọi nỗ lực phục hồi tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn năm 2009; nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng cường sự ổn định của kinh tế vĩ mô và ngăn chặn lạm phát cao trở lại; bảo đảm an sinh xã hội và cải thiện một bước đời sống nhân dân; chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế quốc tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh; phấn đấu hoàn thành cao nhất các mục tiêu, nhiệm vụ của kế hoạch 5 năm 2006 - 2010"; thực hiện thắng lợi các chỉ tiêu Đại hội X của Đảng đã đề ra và góp phần thiết thực chào mừng đại hội đảng các cấp tiến tới Đại hội lần thứ XI của Đảng.
Tóm lại, mỗi một giai đoạn cách mạng, không thể thiếu công tác dân vận để tạo nên các phong trào thi đua ái quốc. Lịch sử đấu tranh giữ nước và xây dựng dết nước của dân tộc ta gắn liền với công tác dân vận và phát triển các phong trào thi đua. Điều này, ngay từ xa xưa cha ông ta đã quan niệm "Dân là gốc" và căn dặn "Khoan thư sức dân để làm kế sâu gốc, bền rễ; đó là thượng sách giữ nước", "Chở thuyền là dân, lật thuyền cũng là dân"... Trong đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc cũng như trong thời bình xây dựng đất nước, công tác dân vận ngày càng có ý nghĩa xã hội to lớn, tạo nên sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Nhằm phát huy những thành tựu đã đạt được, tiếp tục kế thừa truyền thống quý báu của dân tộc ta; vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng ta về dân vận, thời gian tới cần thực hiện tốt một số chủ trương, nhiệm vụ chính sau:
Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc, đầy đủ, đúng đắn bốn quan điểm đã ghi rõ trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa VI, số 08B-NQ/HNTW ngày 27-3-1990 về "Đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân", là: Cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; động lực thúc đẩy phong trào cách mạng là đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân, kết hợp hài hòa các lợi ích, gắn nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân; hình thức tập hợp quần chúng phải đa dạng và phong phú; trách nhiệm công tác quần chúng là của toàn Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân dân, trong đó Đảng giữ vai trò nòng cốt.
Hai là, công tác quần chúng nói chung, công tác dân vận nói riêng phải hướng vào thúc đẩy, tạo môi trường đoàn kết, tập hợp nhân dân, phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, coi đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược cơ bản, lâu dài, là nguồn sức mạnh và động lực để công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển đất nước theo hướng kinh tế tri thức. Thực hiện đoàn kết các giai cấp, tầng lớp xã hội, phát huy sức mạnh của cả cộng đồng, lấy mục tiêu giữ vững độc lập, thống nhất vì mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" làm điểm tương đồng; xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với phát huy dân chủ trong đời sống xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng, bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân; đổi mới và hoàn thiện các chính sách cụ thể đối với các tầng lớp, các giới, các thành phần xã hội; gắn với công tác xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh.
Ba là, đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân và các hội quần chúng, hội nghề nghiệp, khắc phục tình trạng hành chính hóa, hình thức. Công tác dân vận phải theo phong cách "Trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân". Vận động các phong trào thi đua ái quốc phù hợp với điều kiện mới theo tinh thần Chỉ thị số 35-CT/TW và Chỉ thị số 39-CT/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác thi đua, khen thưởng trong giai đoạn cách mạng mới. Phong trào thi đua phải có nội dung cụ thể, mục tiêu thiết thực gắn với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị. Trong lĩnh vực kinh tế, thi đua phải hướng vào nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục giải phóng mạnh mẽ hơn nữa sức sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực vào phát triển kinh tế với cơ cấu phù hợp công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo hướng kinh tế tri thức, khuyến khích làm giàu chính đáng và thực hiện công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển. Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội, thi đua phải hướng vào việc nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục, phát triển giáo dục toàn diện, tạo động lực tự giác học tập thường xuyên, học tập suốt đời; xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, bảo đảm và nâng cao công tác y tế, chất lượng khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Trong lĩnh vực chính trị, an ninh, quốc phòng, thi đua phải hướng vào xây dựng Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trong sạch, vững mạnh; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; đẩy mạnh hơn nữa cải cách hành chính, cải cách tư pháp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; xây dựng lực lượng vũ trang chính quy, từng bước hiện đại, bảo vệ vững chắc chủ quyền của quốc gia. Các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội phải quan tâm vận động xây dựng phong trào thi đua sâu rộng đến tận cơ sở và người lao động, khơi dậy ý thức tự giác và sức sáng tạo của quần chúng nhân dân trên các lĩnh vực, các ngành, các cấp, làm cho thi đua trở thành quyền lợi và trách nhiệm của mọi người dân.
Bốn là, xây dựng và kiện toàn hệ thống tổ chức bộ máy công tác quần chúng nói chung, công tác dân vận nói riêng, theo phương châm gọn, nhẹ nhưng hoạt động có hiệu lực và hiệu quả cao đáp ứng yêu cầu công tác quần chúng, công tác dân vận trong giai đoạn cách mạng mới; bổ sung, bố trí đủ cán bộ có năng lực, có "nghệ thuật" và chuyên môn làm công tác dân vận, bảo đảm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đồng thời có khả năng tham mưu, nghiên cứu về lĩnh vực dân vận trong thều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Cần xác định công tác dân vận là một nghề để từ đó có quy hoạch và hướng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thích hợp.
Năm là, nâng cao nhận thức của toàn xã hội, trước hết là của cấp ủy đảng, chính quyền và đoàn thể chính trị - xã hội về vị trí, vai trò, tác dụng của công tác dân vận, nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, của toàn dân tham gia vào công tác quần chúng, công tác dân vận dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng. Đồng thời với việc nâng cao nhận thức, phải khẩn trương xây dựng và ban hành hệ thống chính sách cụ thể, phù hợp với các tầng lớp nhân dân, các tôn giáo, dân tộc... và hoàn thiện cơ chế bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân để tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các ngành, các cấp, các địa phương, đơn vị triển khai công tác dân vận trong thời gian tới. Tăng cường phối, kết hợp với các ngành, các cấp, các lĩnh vực trong công tác dân vận. Phát huy vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng trong việc tuyên truyền, nhân rộng các điển hình thi đua tiên tiến...
Sáu là, toàn Đảng, toàn quân và toàn dân phải thực sự "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh". Chỉ khi nào mọi người Việt Nam, trước hết là các cấp ủy đảng, cán bộ chủ chốt, thực sự làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và thực hiện tốt quan điểm của Người: "Dễ mười lần không dân cũng chịu, khó trăm lần dân liệu cũng xong" thì mới vận động được tất cả mọi người dân, tạo nên các phong trào thi đua ái quốc mới, phát huy được sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong thực hiện mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh".
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, với truyền thống yêu nước, đoàn kết của dân tộc ta, nhất định công tác quần chúng nói chung, công tác dân vận nói riêng sẽ phát triển lên một tầm cao mới "góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và Đoàn thể đã giao cho" như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn.
_______________
* Bài đăng nên Tạp chí Dân vận, số tháng 9-2010.
** Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
1, 2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.285, 286.
3. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.8, tr.276.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.698.
