DÂN VẬN KHÉO - GIẢI PHÁP QUAN TRỌNG

TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

NGUYỄN DUY VIỆT* 

"Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020" được Thủ tướng Chính phủ phát động thành phong trào thi đua "Cả nước chung tay xây dựng nông thôn mới". Đây là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa, vai trò hết sức quan trọng đối với nhiệm vụ chiến lược của cách mạng và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chương trình đã và đang được đông đảo các tầng lớp nhân dân, các cấp, các ngành, các địa phương trong cả nước hưởng ứng, tích cực triển khai tổ chức thực hiện.

Ban Dân vận Trung ương đã có Hướng dẫn số 133 ngày 6-5-2011, Hướng dẫn số 43 ngày 10-2-2012 về công tác dân vận và phong trào thi đua "Dân vận khéo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới". Trên cơ sở đó, nhiều ban dân vận tỉnh, thành phố đã tham mưu cho cấp ủy ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, để làm rõ thêm về nhận thức, giải pháp tổ chức thực hiện phong trào "Dân vận khéo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới", cần trao đổi để nắm vững thêm một số nội dung chủ yếu sau đây:

Trước hết, về phong trào Dân vận khéo. Có thể nói phong trào "Dân vận khéo" xuất phát từ sáng kiến của địa phương, cơ sở. Từ năm 1999 đến nay, cứ đến ngày 15/10 hằng năm (Ngày Dân vận của cả nước), các cấp, các ngành lại cùng nhau ôn lại bài báo Dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh đăng trên báo Sự thật ngày 15-10-1949. Kết luận bài báo, Bác viết: "Lực lượng của dân rất to. Việc dân vận rất quan trọng. Dân vận kém thì việc gì cũng kém. Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công"¹. Với cách diễn đạt đơn giản, dễ hiểu, Bác Hồ đã chỉ rõ: muốn phát huy được lực lượng to lớn của toàn dân thì phải thực hành dân vận khéo. Thấm nhuần lời dạy của Bác, lúc thuận lợi cũng như khi khó khăn, Đảng ta luôn coi trọng công tác dân vận, vận động quần chúng; luôn quan tâm bồi dưỡng, rèn luyện các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể, cán bộ, đảng viên phải có quan điểm đúng đắn, tôn trọng, gắn bó mật thiết với nhân dân, hết lòng hết sức phục vụ nhân dân; đồng thời phải dày công, kiên trì, có nhiều hình thức, phương pháp khéo vận động, tập hợp phát huy sức mạnh của nhân dân. Nhờ vậy, nhân dân ta luôn luôn tin tưởng, đi theo con đường cách mạng do Đảng và Bác Hồ lãnh đạo, không sợ hy sinh, gian khổ, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, làm nên những thắng lợi to lớn, vĩ đại.

Qua học tập và nhận thức sâu sắc về tư tưởng dân vận Hồ Chí Minh, một số địa phương, cơ sở đã có sáng kiến phát động phong trào thi đua "Dân vận khéo", nhiều nơi còn tổ chức các cuộc thi "Dân vận khéo" và đề ra những tiêu chí để cho công tác dân vận và các phong trào quần chúng phấn đấu, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác dân vận. Qua nghiên cứu, tổng kết từ thực tiễn, đầu năm 2009, Ban Dân vận Trung ương đã chính thức phát động phong trào "Dân vận khéo" trên phạm vi toàn quốc. Phong trào được các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân hoan nghênh, hưởng ứng tích cực và có nhiều giải pháp sáng tạo trong tổ chức thực hiện. Đã xuất hiện nhiều mô hình, điển hình được biểu dương, khen thưởng, rút kinh nghiệm để nhân rộng. Phong trào "Dân vận khéo" đã đi vào nền nếp và phát huy hiệu quả ở nhiều địa phương, đơn vị.

Tuy nhiên, cũng cần trao đổi thêm rằng: Dân vận khéo là đòi hỏi mọi tổ chức, cá nhân có trách nhiệm làm công tác dân vận phải học tập, bồi dưỡng, rèn luyện để có được phương pháp công tác, kỹ năng vận động quần chúng nhuần nhuyễn, phù hợp, hiệu quả nhất. Quy chế công tác dân vận của hệ thống chính trị (Ban hành kèm theo Quyết định số 290-QĐ/TW ngày 25-2-2010 của Bộ Chính trị) đã xác định: "Công tác dân vận là trách nhiệm của tất cả các tổ chức chính trị, của mọi cán bộ, đang viên, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên, các đoàn thể nhân dân, cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang". Như vậy, đương nhiên là tất cả mọi tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thực hiện công tác dân vận phải phấn đấu để thực hành dược dân vận khéo và phong trào "Dân vận khéo" phải là của các tổ chức trong hệ thống chính trị, của mọi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên, công chức, viên chức; trong đó, ban dân vận các cấp ủy là cơ quan tham mưu đề xuất với cấp ủy lãnh đạo, chỉ đạo phong trào.

Phong trào "Dân vận khéo" phải được thực hiện ở mọi nhiệm vụ chính trị của các địa phương, đơn vị và ở mọi lĩnh vực hoạt động xã hội; nhất là những nhiệm vụ trọng tâm, cơ bản của thời kỳ mới và những lĩnh vực có nhiều khó khăn, có nhiều liên quan đến tâm tư, nguyện vọng, quyền lợi của nhân dân.

Phong trào "Dân vận khéo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới" giai đoạn 2010 - 2020 nằm trong phong trào "Dân vận khéo" nói chung và cụ thể hóa công tác dân vận, thiết thực hưởng ứng phong trào thi đua "Cả nước chung tay xây dựng nông thôn mới" do Thủ tướng Chính phủ phát động. Sau khi có hướng dẫn của Ban Dân vận Trung ương, công tác dân vận trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới đã được các tỉnh, thành triển khai thực hiện. Qua khảo sát, nghiên cứu và trao đổi với một số địa phương cho thấy: việc tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia và công tác dân vận trong xây dựng nông thôn mới nói riêng, nhất là ở cơ sở, do thời gian triển khai thực hiện còn ngắn nên còn có những hạn chế cần khắc phục, như: Nhận thức của cán bộ, nhân dân về xây dựng nông thôn mới tuy đã có chuyển biến, nhưng chưa thực sự thấy hết các nội dung, yêu cầu xây dựng nông thôn mới; còn nặng về xây dựng cơ sở vật chất, ỷ lại, chờ đợi vào đầu tư của Nhà nước; chưa thật tích cực trong việc tìm giải pháp để huy động tổng hợp các nguồn lực, các nguồn vốn và bố trí sử dụng vốn hợp lý, hiệu quả. Trong tổ chức thực hiện, chưa hình dung, hoạch định hết các công việc cần làm, nên còn lúng túng trong việc sắp xếp, điều hành. Mặt trận và các đoàn thể bước đầu tích cực tham gia, song nhìn chung còn lúng túng trong công tác vận động, tổ chức phong trào, phát huy sức mạnh, vai trò của nhân dân trong xây dựng nông thôn mới. Để khắc phục những hạn chế nêu trên, cần quan tâm chú ý một số vấn đề cơ bản sau:

Một là, nhận thức thấu đáo nội dung của xây dựng nông thôn mới để hoạch định cho hết những công việc cần làm và xác định cách làm phù hợp. Muốn có nông thôn mới phải bảo đảm được ba yêu cầu cơ bản:

- Phải có diện mạo nông thôn xanh - sạch - đẹp, có kết cấu hạ tầng từng bước hiện đại, đáp ứng yêu cầu sản xuất phát triển và cuộc sống văn minh, hiện đại của người dân. Chẳng những phải có những công trình điện, đường, trường, trạm, giao thông, thủy lợi, công trình văn hóa, thể thao, vệ sinh môi trường có chất lượng theo tiêu chuẩn, mà trong từng nhà dân cũng phải được chỉnh trang lại tường dậu, nhà ở, công trình vệ sinh, chăn nuôi, chuồng trại, cải tạo vườn tạm, ăn ở gọn gàng, ngăn nắp, sạch đẹp...

- Phải có con người mới: trước hết đòi hỏi đội ngũ cán bộ đảng, chính quyền, Mặt trận, đoàn thể phải đổi mới cả tư duy, phong cách, nâng cao năng lực lãnh đạo, chủ động trong tổ chức thực hiện, vận động quần chúng thực hiện có hiệu quả khối lượng công việc đồ sộ của Chương trình xây dựng nông thôn mới. Mặt khác cũng phải làm cho người dân có nhận thức đúng đắn vai trò chủ thể, phải năng động, tránh ỷ lại; đổi mới và thích ứng với cơ chế thị trường, hội nhập quốc tế, mạnh dạn trong đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế hộ, kinh tế trang trại, phát triển doanh nghiệp; chủ động trong xây dựng đời sống văn hóa mới.

- Nông thôn mới phải làm cho dân giàu; không ngừng tăng thêm việc làm, thu nhập và có điều kiện để vươn tới một cuộc sống sung túc về cả vật chất và tinh thần; đoàn kết xóm làng, văn minh, hiện đại.

Qua đó thấy rằng, những công việc phải làm để thực sự có được nông thôn mới là một khối lượng công việc rất lớn. Thậm chí có những việc mà trong 19 tiêu chí chưa cụ thể hóa hết được. Song ngược lại, có rất nhiều việc có thể làm được hoặc cần ưu tiên làm trước mà chưa đòi hỏi phải có nhiều kinh phí hoặc thậm chí chưa cần phải có kinh phí, nhưng cần phải kiên trì vận động, hướng dẫn nhân dân, tổ chức thành phong trào quần chúng rộng rãi. Sự chuyển biến về con người trong xây dựng nông thôn mới là yêu cầu cơ bản, sâu sắc về chất, có vai trò quyết định cho sự thành công của Chương trình và sự phát triển bền vững ở nông thôn.

Hai là, việc huy động vốn và bố trí sử dụng vốn. Trong đề án xây dựng nông thôn mới, mỗi xã thường có nhu cầu vốn đến trên dưới hai trăm tỷ đồng; trong đó, có nguồn vốn ngân sách và các nguồn vốn khác. Tuy nhiên hiện nay, phần lớn địa phương dang thiếu vốn đầu tư. Trong điều kiện còn thiếu vốn thì việc lựa chọn sắp xếp, ưu tiên vốn cho những công việc phải đầu tư ít và tạo ra sự chuyển biến lớn là hết sức cần thiết. Kinh nghiệm ở một số xã điểm của cả nước, đã ưu tiên vốn hỗ trợ nhân dân ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu sản xuất, phát triển sản xuất; hỗ trợ chỉnh trang cải tạo vườn tạp, du nhập ngành nghề, phát triển kinh tế hộ, phát triển doanh nghiệp... Một đồng vốn bỏ ra thường thu hút hàng chục, vài chục lần các đồng vốn khác của nhân dân huy động vào đầu tư. Mặt khác, nhân dân phấn khởi được hưởng lợi trực tiếp từ Chương trình và hăng hái phát triển sản xuất kinh doanh tăng thêm thu nhập lại càng có điều kiện đóng góp, đầu tư cho Chương trình. Điều quan trọng hơn là nhanh chóng tạo ra phong trào sôi nổi của quần chúng và phát triển nông thôn bền vững từ chính người dân.

Hiện nay cũng có xã đã huy động nguồn vốn tín dụng hàng trăm tỷ đồng cho dân vay chủ yếu là đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh. Song ngược lại, nhiều nơi chưa tích cực huy động được nguồn vốn này. Để tăng được nguồn vốn vay tín dụng, một mặt phải tháo gỡ về cơ chế, thủ tục cho vay, nhưng rất cần thiết phải hướng dẫn cho nhân dân biết sử dụng và phát triển sản xuất kinh doanh để sinh lời và hoàn trả vốn, lãi cho ngân hàng.

Ba là, việc chọn điểm để chỉ đạo công tác dân vận trong xây dựng nông thôn mới là hết sức cần thiết. Mỗi tỉnh nên chọn một, hai hoặc ba xã nằm trong những xã được tỉnh chọn làm điểm của Chương trình. Yêu cầu của chỉ đạo điểm là để làm rõ những nội dung công tác vận động quần chúng trong xây dựng nông thôn mới. Từ việc tuyên truyền nâng cao nhận thức, mở rộng dân chủ, phát huy quyền làm chủ, trách nhiệm tham gia, giám sát của nhân dân trong mọi công việc của Chương trình đến việc xây dựng cơ chế đầu tư hỗ trợ, khuyến khích nhân dân tham gia các công việc và phân công rõ trách nhiệm cho các tổ chức đảng, chính quyền đoàn thể ở xã, thôn để thống nhất, phối hợp đồng bộ trong tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, cần thường xuyên sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm để chỉ đạo nhân rộng. Ban dân vận các tỉnh, thành ủy nên tổ chức khảo sát cụ thể, xác định những công việc cần làm, chọn khâu đột phá để xây dựng kế hoạch chỉ đạo thực hiện. Kinh nghiệm ở một số nơi, khi xây dựng kế hoạch, xuống cơ sở thì ban dân vận, Mặt trận, đoàn thể của tỉnh "cùng ngồi một xe" xuống xã để thống nhất xây dựng một kế hoạch thực hiện và hướng dẫn cho mặt trận, đoàn thể ở xã, thôn trực tiếp thực hiện.

________________

* Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương.

1. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.700.