Giáo lý nhà Phật thiết lập hệ thống giới luật bảo đảm sự giải thoát và hệ thống đạo đức khuyến khích người cư sĩ tại gia sống chân chính và chu toàn trách nhiệm bổn phận một cách tốt đẹp bằng chất liệu yêu thương và hiểu biết trong các mối quan hệ nhằm xây dựng một gia đình hạnh phúc, xã hội văn minh và lành mạnh. Đó là, cha mẹ phải quan tâm: ngăn ngừa con khỏi những điều bất thiện; khuyến khích, động viên con làm những điều lành; cho con học nghề nghiệp; hướng con đến một cuộc hôn nhân thích hợp; trao truyền sản nghiệp (vật chất và những giá trị văn hóa truyền thống) cho con một cách đúng thời. Đồng thời, con cái phải biết ơn cha mẹ, tự có trách nhiệm với chính mình và với cha mẹ dưới năm điểm căn bản: cha mẹ đã nuôi dưỡng con cái, con cái phải nâng đỡ cha mẹ; thay cha mẹ chu toàn bổn phận; giữ truyền thống gia đình; phải xứng đáng là người thừa kế; làm phước để hồi hướng công đức đến cha mẹ. Rộng ra xã hội, từ tình lân lý xóm giềng quen biết mà sinh ra tình non tình nước, cho nên đoàn kết đối với dân tộc Việt Nam, không phải chỉ là nhu cầu phát triển, mà còn là nhu cầu sống còn trước mối đe dọa thường xuyên của các thế lực ngoại xâm. Phải ý thức sức mạnh văn hóa của một dân tộc là nấc thang giá trị của xã hội để gìn giữ quy tắc cổ truyền là cách bày tỏ lòng tôn kính di sản văn hóa cha ông để lại. Biết quý trọng các nhà trí thức, những người đạo đức và những người giàu lòng nhân ái; bảo vệ đình, chùa, lăng, miếu là những biểu hiện sống động của văn hóa, lịch sử chính là chú trọng, đề cao giá trị tâm linh đạo đức của cộng đồng dân tộc.
Đức Phật đã chỉ bày các nguyên tắc sống hòa hợp, đoàn kết trong gia đình, tổ chức, cộng đồng, xã hội nhằm đem lại an vui hạnh phúc và những điều kiện cần phải nỗ lực thực hành để không bị chia ly, tan rã, đưa đến sự đau khổ cho nhau:
Luân lý, đạo đức làm thánh thiện hóa cá nhân là những nguyên tắc thăng hoa cho cộng đồng xã hội. Ai cũng biết rằng quốc gia không luật pháp, quốc gia suy vong; tổ chức không kỷ luật, tổ chức ô hợp; tôn giáo không giáo luật, tôn giáo tục lậu, đó là hòa đồng trên nguyên tắc Kỷ luật.
Hợp nhất mọi hoạt động, hành vi, không lập dị quan liêu, biết hòa mình với mọi người để tạo thành mối tương thân, tương ái, tương kính và hòa hợp lẫn nhau, đó là hòa đồng trên nguyên tắc Hành động.
Dùng ái ngữ để tạo niềm tin yêu chân thật. Không nói lời lọc lừa mà nói thành thật, không nói lời thêu dệt mà nói lời ngay thẳng, không nói lời hung ác mà nói lời từ ái, không nói lời gây chia rẽ và hận thù mà nói lời mang ý nghĩa xây dựng và hòa giải, đó là hòa đồng trên nguyên tắc Ngôn luận.
Quyền lợi vật chất cũng như tinh thần san sẻ bình đẳng với nhau, biết nhường nhịn lẫn nhau, không so đo, tính toán; không ganh ghét đố kỵ, tỵ hiềm tranh quyền đoạt lợi…, đó là hòa đồng trên nguyên tắc Quyền lợi.
Không những không có một hành động xâm hại nào đối với mọi người, mà còn không có một ý niệm hoặc tâm tưởng nhỏ nhoi nào nghĩ đến sự xâm hại đến sinh linh, đó là hòa đồng trên nguyên tắc Ý chí.
Nâng đỡ nhau về đời sống vật chất, giúp nhau trong cuộc sống tinh thần về tri thức, tri kiến, đó là hòa đồng trên nguyên tắc Nhận thức.
Phật giáo Việt Nam 2000 năm tồn tại và phát triển có truyền thống “đồng hành cùng dân tộc” để “hộ quốc an dân” thể hiện tính nhập thế gắn bó sâu sắc với khát vọng độc lập dân tộc, hòa cùng tinh thần yêu nước của nhân dân, tạo nên sức mạnh cho sự phát triển của văn hóa dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh xây dựng đất nước bằng sự kết hợp đức trị và pháp trị, và lấy đức trị làm nền tảng do đó rất quyết tâm loại trừ những cái tôi vị kỷ chỉ biết vụ lợi cá nhân và dốc sức nuôi dưỡng những cái tôi chân chính quên mình phục vụ xã hội rất phù hợp với tinh thần phụng sự chúng sanh là cúng dường chư Phật. Cái giàu của quốc gia phải là trí tuệ (chất xám) của dân tộc đó. Sức mạnh của một dân tộc không gì bằng ý chí của toàn dân. Nghị quyết 24/NQ-TW ngày 16.10.1990 của Bộ Chính trị khóa VI đã nêu hai luận điểm mang tính đột phá: “Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân” và “Tôn giáo có những giá trị văn hóa, đạo đức phù hợp với chế độ mới”. Đại hội XI của Đảng lại khẳng định “...Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo; động viên các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống tốt đời, đẹp đạo, tham gia đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Quan tâm và tạo điều kiện cho các tổ chức tôn giáo sinh hoạt theo hiến chương, điều lệ của tổ chức tôn giáo đã được Nhà nước công nhận, đúng quy định của pháp luật...”. Như vậy, có thể nói, từ năm 1990, sự đổi mới tư duy đến chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước đã có quan điểm sâu sắc hơn về vấn đề tôn giáo, thực sự coi trọng công tác dân vận đối với tôn giáo và đồng bào có đạo, đem lại hiệu quả to lớn tạo ra sự ổn định xã hội và bức tranh sinh hoạt tôn giáo ở Việt Nam ngày càng có nhiều điểm sáng.
Đất nước ngày mỗi chuyển mình tích cực hơn để sánh vai cùng năm châu bốn bể, và Thừa Thiên Huế đang có những bước đi đầy hứa hẹn. Mặc dù thu ngân sách còn ít, quy mô kinh tế còn nhỏ, đầu tư phát triển còn nhiều khó khăn, song kinh tế phát triển bền vững và giữ được mức tăng trưởng; cơ sở hạ tầng đang từng bước hoàn thiện, bộ mặt đô thị ngày càng khang trang hơn; đời sống vật chất tinh thần được cải thiện; nội bộ đoàn kết, xã hội đồng thuận; an ninh quốc phòng giữ vững, chính trị xã hội ổn định... đặc biệt môi trường tự nhiên, môi trường văn hóa có nét ưu việt; và toàn tỉnh đang nỗ lực xây dựng “Thừa Thiên Huế - quê hương của hạnh phúc”, chú trọng vai trò tích cực của các tôn giáo thiết thực đẩy mạnh công tác an sinh xã hội, bảo tồn và phát huy các giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc, góp phần khắc phục những biểu hiện xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận dân cư...
Trên cơ sở giáo lý Phật đà, với phương châm hoạt động của Giáo hội, đồng thời nắm bắt xu thế hội nhập và phát triển của đất nước cùng đặc điểm địa phương, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh đã xây dựng chương trình hoạt động theo nhiệm kỳ, kế hoạch từng năm với mục tiêu phát huy năng lực phụng đạo giúp đời của tín đồ Phật giáo, góp phần tích cực làm đẹp thêm thuần phong mỹ tục gắn với lợi ích quốc gia dân tộc.
“Phật pháp tại thế gian bất ly thế gian giác” có ý nghĩa đời và đạo tuy hai mà một, một mà hai, bởi đạo chẳng ở ngoài đời và do vậy đạo và đời luôn gắn bó với nhau. Đạo Phật ở ngay trong cuộc đời, trong mỗi con người và cộng đồng. “Tốt đời - đẹp đạo” không chỉ ở quan niệm hay phương châm hoạt động, mà phải bằng hành động thiết thực trở thành nếp sống có ý nghĩa cao quý và giá trị nhân văn lợi ích bền lâu gắn kết đạo - đời trong cộng đồng xã hội, quốc gia, dân tộc. Do đó tốt đời không phải chỉ là đòi hỏi về văn hóa, đạo đức xã hội mà còn là bởi đức tin vào những điều tốt đẹp nhằm hướng tới những giá trị Chân - Thiện - Mỹ cũng như những giá trị siêu việt của Phật giáo. Các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan hữu quan đã rất quan tâm giúp đỡ để Phật giáo tham gia thực hiện có hiệu quả trong công tác Phật sự gắn hoạt động xã hội vì một cuộc sống tốt đẹp, và qua đó cũng tạo sức mạnh đoàn kết toàn dân nhằm xây dựng quê hương văn minh hơn.
Tốt đời là gốc của đẹp đạo, quan hệ giữa tốt đời và đẹp đạo là mối quan hệ hữu cơ, nhân quả và biện chứng. Vì thế, trong ý nghĩa hoằng pháp lợi sanh, Ban Trị sự luôn chú trọng cải thiện cuộc sống vật chất và tinh thần của đồng bào Phật tử bằng vào sinh hoạt Phật sự được đảm bảo đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tăng trưởng đạo tâm, đức tin lành mạnh trong khuôn khổ giới luật và pháp luật nhằm thúc đẩy hoạt động kinh tế, văn hóa tinh thần ngày một phát triển hơn. Đặc biệt chú trọng giáo dục hiếu đạo - một trong những chuẩn mực đạo đức căn bản của xã hội loài người - để hướng tới đền đáp tứ trọng ân: ân cha mẹ, ân tam bảo sư trưởng, ân quốc gia xã hội và ân vạn loại chúng sanh... thể hiện nếp sống tốt đời đẹp đạo, đem ánh sáng Phật Pháp xây dựng quê hương thanh bình, hạnh phúc và an lạc.
Tiếp nối truyền thống yêu nước, phụng đạo giúp đời, thông qua các hoạt động Phật sự, Ban Trị sự đã tích cực tuyên truyền, vận động đồng bào Phật tử các giới xây dựng nếp sống văn hóa, đạo đức tâm linh, đoàn kết hòa hợp, gương mẫu làm tròn nghĩa vụ công dân; tham gia phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, hoạt động từ thiện nhân đạo, đền ơn đáp nghĩa; tham gia phòng chống tệ nạn xã hội, bài trừ mê tín dị đoan; chấp hành tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và những quy định của địa phương phù hợp với văn hóa truyền thống dân tộc; cảnh giác và phản đối những luận điệu xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước về các vấn đề tôn giáo; tích cực hưởng ứng các cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, “Ngày vì người nghèo” và phong trào “Xây dựng nông thôn mới - nếp sống văn minh đô thị” được tín đồ tích cực hưởng ứng như hiến đất, đóng góp công lao động làm đường giao thông nông thôn, tăng phần khang trang sạch đẹp cho diện mạo quê hương càng làm sống động phương châm “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội” của Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Các cuộc tổ chức cầu siêu cho linh thức các anh hùng liệt sĩ, chiến sĩ trận vong và cầu an cho nhân dân, đất nước, biển đảo luôn được tín đồ Phật giáo Huế hưởng ứng tích cực.
Giáo hội đặc biệt quan tâm giáo dục thanh thiếu đồng niên tham gia sinh hoạt trong tổ chức Gia đình Phật tử, qua nội dung chương trình đào tạo kiến thức Phật pháp, hoạt động chuyên môn và văn nghệ để đào luyện những người Phật tử chân chính có đức tin Tam bảo, hiếu thảo mẹ cha, thương người mến vật, biết sống với cộng đồng, vì cộng đồng và có tinh thần yêu nước độc lập dân tộc phục vụ cho xã hội.
Cơ sở tự viện trùng tu khang trang, đạo đức tôn giáo chú trọng nâng cao, công tác hoằng pháp đúng tôn chỉ của đạo Phật đã giúp cho đời sống tâm linh ngày một thăng hoa trong con người Huế thân thiện, hiếu hòa.
Công tác từ thiện vẫn luôn là hoạt động mũi nhọn của Giáo hội, vì đó chính là hành động cứu khổ ban vui một cách thiết thực nhất. Giáo hội cùng Tăng tín đồ tích cực trong việc cứu tế an sinh, cứu trợ thiên tai, xây tặng “Nhà tình nghĩa”, “Nhà đại đoàn kết”, xây dựng Quỹ Khuyến học. Nhiều Tăng Ni và cư sĩ Phật tử trực tiếp phục vụ tại các cơ sở Phật giáo như Tuệ Tĩnh đường, trung tâm dạy nghề, hỗ trợ cộng đồng, nhà dưỡng lão, viện cô nhi, trường mầm non, chăm sóc người bị nhiễm HIV/AIDS, hiến máu nhân đạo...
Tham gia học tập, quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chương trình của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, và đặc biệt là tham gia các cuộc tiếp xúc cử tri và bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Qua học tập, nhận thức của đồng bào Phật tử được nâng lên, vì vậy việc thực hiện chủ trương, chính sách ngày càng tốt hơn.
Trong các buổi thuyết giảng tại tự viện, đạo tràng tu tập, Tăng Ni giảng sư đã vận động bà con Phật tử chú trọng thực hành dân chủ, giữ vững kỷ cương, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; tích cực ngăn ngừa, phòng, chống các tệ nạn xã hội; giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn; tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động do Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức hữu quan khởi xướng, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Phát huy truyền thống tương thân, tương ái, “lá lành đùm lá rách”, đặc biệt quan tâm giúp đỡ những gia đình có công với nước, với đạo pháp, những người cô đơn không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi, người nghèo, người khuyết tật, người bệnh vùng sâu vùng xa...; đoàn kết, giúp nhau phát triển kinh tế, thực hiện tốt nghĩa vụ công dân; vun đắp tình làng, nghĩa xóm, thăm hỏi và tặng quà trong các dịp lễ, tết...
Ngày nay, tư duy về tôn giáo đang hướng đến những phương diện nhân văn, văn hóa và tâm linh của con người, không còn hạn hẹp, định kiến, nhờ đó Phật giáo Huế đang phát triển tốt đẹp, hài hòa giữa Đạo - Đời, góp phần xây dựng xã hội dân chủ, văn minh, phồn thịnh. Thực hiện nếp sống tốt đời đẹp đạo, qua các mặt hoạt động văn hóa, giáo dục, y tế, từ thiện vì an sinh xã hội đã có những tác dụng tích cực và hiệu quả lợi ích thiết thực đối với xã hội ngày nay đã nói lên được tinh thần vì đạo vì đời của Tăng Ni, Phật tử tỉnh nhà trong công cuộc truyền bá chánh pháp và xây dựng, phát triển quê hương, đất nước. Qua đó đã có nhiều vị trở thành những tấm gương tiêu biểu được Nhà nước trao tặng huân chương, bằng khen là chỗ dựa đáng tin cậy của Phật giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân.
Chùa chiền là điểm đến an lành cho mọi giới đồng bào, các lễ hội Phật đản, Vu lan, Thành đạo, Quán Thế Âm cùng nhiều khóa tu của Phật giáo đã được cả cộng đồng đón nhận như một hiện tượng của lối sống đạo đức xã hội, và đó là thành quả mà tư tưởng, giá trị của đạo Phật đem lại cho đời.
Như “Mai - Lan - Cúc - Trúc” không rời xa “Xuân - Hạ - Thu - Đông”, cũng vậy “Từ bi - Trí tuệ” của đạo Phật mãi mãi là hơi thở của nếp sống an lành tốt đẹp của nhân loại, chúng sanh./.
Thượng tọa Thichs Huệ Phước
Phó Trưởng ban Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo tỉnh
