Theo nghề bằng sự lắng nghe

“Pháp lam không cho phép mình vội. Có khi làm đi làm lại một chi tiết rất nhỏ, chỉ để đạt được màu men đúng nhất. Nhưng chính sự chậm rãi đó giúp tôi hiểu rằng, làm nghề này không chỉ cần tay nghề, mà còn cần sự tôn trọng với di sản.” Anh Hiếu chia sẻ khi đang tỉ mỉ vẽ từng họa tiết lên nền chất liệu đồng.

Tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật, anh Nguyễn Văn Hiếu đã từng đứng trước nhiều lựa chọn quen thuộc của người làm nghệ thuật. Nhưng sau cùng, anh rẽ sang một hướng đi ít người chọn – đến với pháp lam, bằng một mối duyên âm thầm. Hơn 5 năm gắn bó tại cơ sở chế tác của nghệ nhân Đỗ Hữu Triết, anh Hiếu dần làm quen với nhịp điệu chậm rãi của nghề. Ở đó, mỗi lớp men không chỉ cần đúng kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự kiên nhẫn. Mỗi lần nung lửa không đơn thuần là thao tác, mà là khoảnh khắc chờ đợi, lắng nghe và điều chỉnh.

Nghệ nhân Đỗ Hữu Triết nghiên cứu, phục dựng kỹ thuật pháp lam truyền thống Huế.

Với người thợ trẻ, hành trình ấy giống như một cuộc đối thoại lặng thầm giữa con người hôm nay và một di sản đã trải qua bao thăng trầm cùng lịch sử Huế.

Phục dựng từ nền tảng khoa học và tình yêu di sản

Pháp lam Huế là nghệ thuật tráng men nhiều màu trên nền đồng, đòi hỏi kỹ thuật cao, sự chính xác và đặc biệt là tính kiên nhẫn. Mỗi công đoạn, từ tạo hình, vẽ họa tiết đến nung lửa, đều yêu cầu người thợ phải làm việc cẩn trọng, tỉ mỉ và nghiêm túc. nổi bật bởi sự tinh xảo và độ bền vững theo thời gian. Thế nhưng, có giai đoạn dài, kỹ thuật này gần như bị gián đoạn, chỉ còn tồn tại trong các hiện vật và tư liệu lịch sử.

Xuất phát từ nền tảng nghiên cứu khoa học cùng niềm say mê sâu sắc với di sản Huế, nghệ nhân, thạc sĩ Đỗ Hữu Triết đã dành nhiều năm tìm tòi, thử nghiệm và từng bước phục dựng thành công kỹ thuật pháp lam truyền thống. Theo anh, phục dựng di sản không đơn thuần là sao chép hình thức, mà là quá trình nghiên cứu nghiêm túc, đối chiếu tư liệu, để hiểu đúng bản chất và giá trị lịch sử của loại hình nghệ thuật này. Không dừng lại ở việc khôi phục kỹ thuật cổ, nghệ nhân Đỗ Hữu Triết còn chủ động mở rộng hướng phát triển pháp lam trong đời sống đương đại. Các sản phẩm như tranh pháp lam, đèn trang trí, đồ nội – ngoại thất, quà lưu niệm… từng bước được nghiên cứu, thiết kế phù hợp với nhu cầu thẩm mỹ hiện nay, góp phần đưa pháp lam ra khỏi không gian bảo tàng, tiếp cận gần hơn với công chúng.

Quá trình tráng men nhiều màu trên đồng, công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn và chính xác cao.

Nghệ nhân Đỗ Hữu Triết chia sẻ: “Để thích nghi với nhịp sống hiện đại, chúng tôi không giữ pháp lam trong khuôn khổ trưng bày hay ký ức quá xa xưa, mà chủ động đưa pháp lam đến gần hơn với đời sống. Khi pháp lam trở thành một phần của cuộc sống thường nhật, di sản không còn đứng yên, mà tiếp tục được nuôi dưỡng và sống cùng thời gian.”

Khi di sản tìm được chỗ đứng trong đời sống

Tại cơ sở sản xuất và trưng bày pháp lam Huế, những sản phẩm mang hơi thở truyền thống và tinh thần đương đại cùng tồn tại hài hòa. Từ bàn tay của những người thợ, pháp lam dần thích nghi với nhu cầu thẩm mỹ mới, nhưng vẫn giữ được cốt cách, sắc thái riêng của mỹ thuật cung đình Huế. Sự chuyển mình ấy giúp pháp lam đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người không chỉ nhìn di sản như ký ức, mà còn như một phần của đời sống đương đại.

Tranh pháp lam được chế tác thủ công, kết hợp kỹ thuật truyền thống với không gian trang trí đương đại.

“Là người trẻ, tôi mong pháp lam sẽ tiếp tục được gìn giữ và phát triển. Khi pháp lam xuất hiện trong những sản phẩm gần gũi, tôi tin rằng nhiều người, đặc biệt là người trẻ, sẽ hiểu hơn, yêu hơn và cùng chung tay giữ nghề đặc biệt này” Anh Nguyễn Đăng Hiếu chia sẻ.

Giữ lửa pháp lam là một hành trình dài, đòi hỏi sự bền bỉ, tâm huyết và trách nhiệm. Đó là hành trình của những con người chấp nhận đi chậm, kiên trì với từng lớp men, từng lần nung lửa, để nối lại mạch chảy từng bị gián đoạn của một di sản quý báu. Từ những xưởng chế tác thầm lặng, pháp lam Huế hôm nay đang từng bước hiện diện trong đời sống đương đại, không chỉ như một giá trị cần bảo tồn, mà như một di sản sống, tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của văn hóa Huế và văn hóa dân tộc qua các thế hệ.

Thu Thúy