Từ lao động phổ thông…

Báo cáo mang tên “Xã hội Mỹ có thể bị tổn thương thế nào trước tự động hóa, thương mại và đô thị hóa?” của Trung tâm Nghiên cứu Doanh nghiệp và Kinh tế thuộc Đại học Ball State (Mỹ) chỉ ra rằng, khoảng một nửa số việc làm tại nước này có nguy cơ bị thay thế bởi robot, và 1/4 số việc làm của Mỹ có nguy cơ bị chuyển ra nước ngoài trong những năm tới. Nguy cơ bị robot chiếm chỗ nhiều nhất là những việc làm có thu nhập thấp, nghĩa là nhóm lao động hưởng lương trung bình dưới 38.000USD/năm. Người may mặc thủ công, tiếp thị qua điện thoại và nhân viên nhập dữ liệu nằm trong số 10 nghề dễ bị tự động hóa thay thế nhiều nhất, vì đều có mức lương trung bình dưới 30.000USD/năm. Các nhà nghiên cứu cho rằng nguy cơ về bất ổn chính trị và xã hội đi kèm các cú sốc lớn do tự động hóa và thương mại mang lại là có thật.

Nghề lái xe được xếp vào nhóm lao động có kỹ năng, nhưng hiện nay xe hơi tự lái đã không còn là chuyện khoa học viễn tưởng. Nhiều hãng xe hơi và công nghệ đã liên tục đưa vào thử nghiệm các loại xe hơi tự lái. Trong một tương lai không xa, có lẽ nghề tài xế sẽ bị khai tử vì sự phổ biến của công nghệ này.

… đến lực lượng cổ cồn

Những công việc cần đến kỹ năng và tri thức ở mức cao cũng bị AI đe dọa. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, những người được đào tạo nhiều năm và thuộc nhóm được trả lương cao nhất, đang nằm trong số những bác sĩ đầu tiên phải thay đổi cho phù hợp khi AI “tấn công” vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Ngày nay, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh phải đối mặt với kho dữ liệu ngày càng tăng. Trước đây họ chỉ xem xét 20 - 50 hình ảnh cho các ca chụp CT và PET, nhưng nay lên đến khoảng 1.000 bức ảnh cho một ca chụp như thế. Arterys - robot chuyên về hình ảnh y khoa, hiện có khả năng đọc được các ảnh chụp MRI của tim và đo lượng máu chảy qua tâm thất chỉ với 15 giây, trong khi bác sĩ phải mất 45 phút. Điều đó khiến các chuyên gia trong lĩnh vực AI cho rằng, các trường học nên ngừng đào tạo bác sĩ chẩn đoán hình ảnh.

Từ năm 2019, robot được sử dụng để dạy tiếng Anh tại 500 trường ở Nhật Bản. Cuộc thử nghiệm với kinh phí khoảng 250 triệu yen này nhằm cải thiện năng lực Anh ngữ cho cả giáo viên lẫn học sinh.

Việc sử dụng robot dạy học ở Hàn Quốc thậm chí còn sớm hơn. Năm 2010, hai trường tiểu học ở thành phố Masan dùng robot Engkey để dạy tiếng Anh cho học sinh. Cách đây 8 năm, Hàn Quốc đã đặt mục tiêu đưa 830 loại robot vào dạy học tại tất cả trường mầm non toàn quốc.

Tháng 3.2018, Phần Lan cũng gây ấn tượng với việc thử nghiệm robot dạy học Elias. Trong đợt thử nghiệm này, Elias phụ trách dạy tiếng Anh, tiếng Phần Lan, tiếng Đức, dù chúng có thể hiểu và nói được 23 ngôn ngữ.

Robot được đánh giá làm việc hiệu quả, đặc biệt dạy ngôn ngữ. Ngoài ra, công nghệ tiên tiến này cũng kích thích trí tò mò, khơi dậy hứng thú tìm tòi, sáng tạo cho trẻ. Robot giáo viên đồng thời tăng sự tương tác của học sinh vì luôn có sức hút kỳ lạ với trẻ em. Người máy cũng chứng minh được hiệu quả vượt trội so với giáo viên trong quá trình dạy học cho trẻ tự kỷ. “Trẻ tự kỷ gặp vấn đề trong giao tiếp với người khác nên khó tiến bộ nếu học theo phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, các em dễ làm quen với công nghệ hơn, đặc biệt là robot. Tôi từng chứng kiến trẻ tự kỷ có thể theo học các lớp thông thường chỉ sau vài tháng học cùng robot”, Richard Margolin - Giám đốc Công nghệ của Công ty RoboKind ở Dallas, Mỹ - cho biết.

Trước mặt tích cực và sự phát triển nhanh chóng của robot trong dạy học, ông Anthony Seldon, Phó Hiệu trưởng ĐH Buckingham (Anh), dự đoán robot sẽ thay thế giáo viên truyền thống trong vòng 10 năm tới. Đây là một phần trong cuộc “cách mạng” giáo dục.

Trong lĩnh vực truyền thông, việc ứng dụng AI để làm ra các bản tin tự động đã phát triển nhanh chóng. Một nghiên cứu dự báo chỉ trong 5-10 năm tới, lượng tin do máy tạo ra sẽ chiếm khoảng 80% tổng số tin tức được sản xuất. Hiện không chỉ AP, mà Kyodo, Yonhap và gần đây nhất là Tân Hoa Xã... đã sử dụng trí tuệ nhân tạo ở mức độ rất cao. Trước đó, có thể kể đến một loạt tên tuổi như Reuters, New York Times, Washington Post... Tính ra chi phí để sản xuất tin bằng AI thấp hơn rất nhiều so với dùng con người.

Robot tăng 400%

Các tập đoàn tư vấn như BGA dự đoán số robot thế giới có thể tăng gấp 4 lần vào năm 2025. Ủy ban Phát triển Kinh tế Australia ước tính 2/5 người Australia đang làm việc hiện nay có nguy cơ cao bị mất việc làm vì tự động hóa trong vòng 10 - 15 năm tới, 3,2 triệu việc làm hiện nay trong ngành lái xe có thể bị cắt giảm khi công nghệ lái xe tự động được phổ biến.

Tương tự, Viện Nghiên cứu McKinsey dự báo 45% nhân công Mỹ có nguy cơ mất việc làm vì tự động hóa trong 20 năm tới, trong khi Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính 57% việc làm tại các nước thuộc Tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế (OECD) có thể được tự động trong cùng thời gian. Hồi tháng 3, một nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachusetts cho thấy mỗi robot được bổ sung vào nền kinh tế Mỹ sẽ thay thế việc làm của 5,6 công nhân, và điều này mới dựa trên số liệu tiền AI - tức trước khi ứng dụng AI cho robot.

Báo cáo “Công nghệ và Tương lai việc làm tại khu vực ASEAN” dự đoán việc sử dụng AI sẽ làm thay đổi quan trọng bối cảnh việc làm 6 nền kinh tế lớn nhất ASEAN (ASEAN 6) vào năm 2028, trong đó nông nghiệp chịu tổn thất nặng nề nhất, dự kiến sẽ có 6,6 triệu nhân lực dư thừa. Cụ thể, Singapore ước tính có 500.000 việc làm bị mất do sự chuyển đổi số. Mặc dù con số trên không cao nhưng lại chiếm gần 21% lực lượng lao động của quốc gia này. Trong khi đó, Việt Nam và Thái Lan dự kiến sẽ có lần lượt 7,5 triệu và 4,9 triệu việc làm bị thay thế, tương ứng 13,8% và 11,9% lực lượng lao động của mỗi nước; phần lớn là việc làm cơ bản có năng suất thấp trong ngành nông nghiệp. Ở Indonesia và Philippines, tỷ lệ lực lượng lao động bị thay đổi thấp hơn do vẫn đang sử dụng lượng lớn lao động với giá rẻ mạt khiến cho việc áp dụng công nghệ chưa đem lại nhiều lợi ích tiết kiệm chi phí. Campuchia, nơi ngành dệt may chiếm khoảng 90% giá trị sản xuất xuất khẩu, tự động hóa đe dọa hơn 600.000 việc làm.

Con người không thể bị thay thế

Tuy nhiên, nhiều người vẫn tin rằng con người và máy móc có thể hợp tác tốt. Chẳng hạn trước lo ngại robot chẩn đoán hình ảnh y khoa có thể tận diệt nghề bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, Carla Leibowitz, Trưởng bộ phận chiến lược và marketing tại Arterys, nói: “Một chatbot được lập trình đảm nhiệm mọi công việc của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh cũng chỉ nhằm giúp công việc của bác sĩ chính xác hơn, không thể thay thế bác sĩ”. Theo Leibowitz, tương lai cho các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có thể tương tự như phi công: Dù máy bay thường bay với chế độ tự động, nhưng vẫn cần có người trong buồng lái.

Tương tự trong ngành giáo dục, nhà báo Mỹ Natasha Smerling khẳng định robot không thể thay thế giáo viên, đơn giản vì chúng không biết truyền cảm hứng cho người học.“Khi người trẻ ngày càng đắm chìm vào thế giới ảo, nghề giáo trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Giáo dục giữ cho thế giới này thực hơn và để người trẻ tiếp tục sống đúng nghĩa”, bà chia sẻ.

Smerling thừa nhận với sự phát triển vũ bão của trí tuệ nhân tạo, nỗi lo công nghệ khiến nhiều người mất việc hoàn toàn có lý. Nhưng bản thân những chuyên gia hàng đầu về công nghệ như Steve Jobs tin rằng công nghệ không phải toàn năng trong giáo dục, dù nó có thể giúp con người giải quyết nhiều vấn đề thông qua máy tính. Trả lời phỏng vấn Computerworld, người sáng lập hãng Apple từng nhấn mạnh, con người mới là yếu tố quan trọng nhất. Họ kích thích, nuôi dưỡng trí tò mò của người khác. Máy móc không làm được điều đó. Nhà báo Natasha Smerling dự đoán giáo viên và robot nên cùng tồn tại. Thầy cô sử dụng robot như công cụ dạy học để mang lại nền giáo dục tốt nhất cho học sinh.

daibieunhandan.vn