Đi trong “rừng văn bản”

Đánh giá kết quả 10 năm thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển KH - CN nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Phó Chủ nhiệm VPQH, nguyên Phó Trưởng đoàn Thường trực Đoàn giám sát Lê Bộ Lĩnh cho biết: Chúng ta đã nói rất nhiều, không phải là 10 năm mà mấy chục năm nay, KH - CN đóng góp như thế nào cho phát triển KT - XH. Một số bộ, ngành và địa phương phản ánh: Chúng ta đang đi trong một rừng văn bản, không biết chỉ đạo, thực hiện thế nào. Theo thống kê sơ bộ, hiện có 2 nghị quyết của Trung ương, 8 luật, 34 nghị định, hơn 200 thông tư, 4.000 văn bản của các địa phương, 2 chiến lược quốc gia, 7 chiến lược ngành, 59 chiến lược và kế hoạch triển khai của các địa phương về KH - CN. Tưởng rằng các quy định, chính sách trên sẽ tạo điều kiện cho KH - CN phát triển, nhưng ai ngờ một số quy định còn gây khó khăn, phiền nhiễu hơn.

Chia sẻ về vấn đề này, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội ViệtNam, PGS.TS. Phạm Văn Đức cho rằng, cần hạn chế ban hành các thông tư, quy định hướng dẫn luật không rõ ràng, dẫn đến tình trạng hiểu đúng cũng được mà sai cũng được, thậm chí lừa dối nhau. Chẳng hạn đối với lĩnh vực giáo dục đòi hỏi tiến sĩ khi bảo vệ, bằng ngoại ngữ là B2, nhưng nếu kiểm tra thực chất cả B1, B2 được bao nhiêu người đạt? Tại sao chúng ta quy định một điều không phù hợp với thực tế, tạo ra một loạt bằng ngoại ngữ giả mà vẫn chấp nhận?

Ở góc nhìn khác, PGS.TS. Bùi Thị An cũng cho rằng: Giai đoạn vừa qua khi ban hành một số văn bản pháp luật chưa đặt đúng vị trí nền kinh tế của nước ta. Bây giờ là kinh tế động, kinh tế mới, không phải bao cấp, cho nên trong quá trình ban hành văn bản pháp luật cũng như xây dựng các kế hoạch khoa học không thích ứng ngay được với thị trường để đóng góp hiệu quả hơn.

Chưa có chính sách đủ mạnh

Các đại biểu cho rằng, nguyên nhân chính của tình trạng trên là do nhận thức và tư duy về vai trò của KH - CN chưa sâu sắc, đầy đủ, chưa bố trí cán bộ lãnh đạo đủ thẩm quyền trực tiếp chỉ đạo công tác KH - CN. Bên cạnh đó, việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển KH - CN thiếu chủ động, quyết liệt. Đặc biệt thiếu cơ chế, chính sách đủ mạnh như chính sách về vốn, thuế, hỗ trợ phát triển, tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Phó Chủ nhiệm VPQH Lê Bộ Lĩnh cho biết: Nhìn lại 10 năm phát triển KH - CN, nếu chủ trương đường lối chính sách chưa sát thực tế, hoặc có những cái chưa đúng, làm hạn chế sự phát triển KH - CN, chắc chắn sẽ có yếu tố nhận thức, công tác quản lý. “Chúng ta có chiến lược nhưng quản trị chiến lược chưa thành công. Tổ chức thực hiện, có đánh giá hàng năm chứ không phải đến khi có vấn đề chúng ta mới ngồi rà soát lại đánh giá, vì trong chiến lược có đề ra nhiệm vụ, mục tiêu, giải pháp cho từng lĩnh vực nhưng quản trị chiến lược, định hướng như thế nào là một vấn đề”, Phó Chủ nhiệm VPQH Lê Bộ Lĩnh nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Nguyễn Hữu Đức cũng cho rằng, vấn đề quản trị chiến lược, mục tiêu, kế hoạch trong phát triển KH - CN giai đoạn vừa qua của chúng ta còn hạn chế. “Chúng ta tự hào là nước xây dựng nghị quyết nhiều, nhưng nếu chúng ta quản trị tốt và có trách nhiệm trước những vấn đề đặt ra, hàng năm có kế hoạch rà soát, kiểm tra để có những đầu tư phù hợp, tôi tin rằng không chỉ riêng KH - CN mà các ngành khác cũng sẽ được triển khai thực hiện tốt” - ông Đức nói.

Biến nhận thức thành hành động

Khẳng định mục tiêu đến năm 2020, KH - CN Việt Nam đạt trình độ phát triển của nhóm các nước dẫn đầu ASEAN và đến năm 2030, có một số lĩnh vực đạt trình độ tiên tiến thế giới; tiềm lực KH - CN đáp ứng các yêu cầu cơ bản của một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, song, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phùng Đức Tiến, phải nhìn thẳng vào sự thật để có phân tích sâu sắc hơn nhằm đưa ra các giải pháp “trúng huyệt”. Hai chiến lược KH - CN; Nghị định 115 và phòng thí nghiệm trọng điểm được coi là “quả đấm thép” của nền KH - CN Việt Nam, thế nhưng sau hơn 10 năm đầu tư và đi vào hoạt động, số lượng doanh nghiệp chuyển đổi èo uột, các phòng thí nghiệm trọng điểm loay hoay để tồn tại, không đạt hiệu quả. Tương tự, cơ chế phối hợp giữa các viện, trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân chưa rõ nên hiệu quả rất thấp.

Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển cho rằng nguyên nhân hàng đầu là tư duy, nhận thức của cả Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và của người dân đối với KH - CN nặng về hình thức. Ai cũng nói ưu tiên KH - CN, nhưng cụ thể thế nào thì không rõ ràng. Nhận thức không biến thành hành động thì đó là hình thức. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về KH - CN quá cồng kềnh, phức tạp; một số nội dung trong các nghị định, thông tư thiếu thống nhất, thiếu cụ thể, có phần xa rời thực tế nhưng lại sửa đổi liên tục và thiếu đồng bộ, cho nên dẫn tới áp dụng rất khó, thiếu định hướng, mục tiêu cụ thể và thiếu trật tự ưu tiên để có thể phát huy được lợi thế và tập trung đầu tư. Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển đề nghị: Rà soát, sửa đổi hệ thống pháp luật liên quan hoạt động KH - CN một cách đồng bộ; đẩy mạnh cơ chế thị trường, tự chủ về tài chính. Ngoài ra, phải xác định được định hướng ưu tiên của KH - CN để có những chính sách đủ mạnh, tập trung phát triển. Nếu cứ đầu tư dàn hàng ngang thì sẽ không hiệu quả.

Đảng ta đã khẳng định phát triển KH - CN cùng với giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước. Trong những năm qua, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương đã ban hành rất nhiều văn bản về chính sách pháp luật để cụ thể hóa chủ trưởng của Đảng về phát triển KH - CN. Mục tiêu đặt ra là phải đổi mới, phát triển KH - CN sao cho xứng tầm. Thực tế cho thấy, hiện nay KH - CN mặc dù đã được quan tâm đầu tư phát triển mạnh nhưng còn vướng cơ chế nên nhiều doanh nghiệp muốn đầu tư vào lĩnh vực này còn e dè. Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là phải có cơ chế phù hợp. Chúng ta muốn doanh nghiệp đầu tư cho khoa học, cho nghiên cứu, trước hết phải có cơ chế về thuế, về tín dụng, đất đai… có như vậy mới thu hút họ đầu tư vào lĩnh vực này. Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam

Đại biểu nhân dân