Phải được lợi gấp nhiều lần

Hơn 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, chúng ta đã xây dựng và thử nghiệm nhiều mô hình kinh tế mới để tìm ra mô hình phù hợp cho tiềm năng, lợi thế, nguồn lực và định hướng phát triển của đất nước. Theo ĐBQH Nguyễn Văn Thắng (Hà Nội), sự ra đời, nở rộ mô hình các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế mở, khu kinh tế tự do tại các địa phương đã thu hút lượng lớn nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các mô hình này chủ yếu dừng ở khâu tạo không gian mặt bằng và cơ chế, chính sách ưu đãi cho các nhà đầu tư, chứ chưa có những đột phá về thẩm quyền, phương thức thực hiện. Cho nên không thể cạnh tranh được với các đặc khu kinh tế của các quốc gia có vị trí tương đồng với Việt Nam.

Lần này, dự án Luật trình QH đã có sự thay đổi toàn diện từ trong tư duy, nhận thức đến hệ thống thể chế chính sách, phương thức quản lý điều hành. Đây là đòi hỏi khách quan của nền kinh tế, là một hướng đi mới, tạo giải pháp đột phá cho sự phát triển kinh tế. Hay đúng hơn, ĐBQH Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, đó là bước chuyển từ cơ chế thụ động, chờ đợi các nhà đầu tư sang cơ chế chủ động chào mời và lựa chọn các nhà đầu tư.

Rõ ràng, đặc khu kinh tế không chỉ là thành lập các đơn vị hành chính thông thường mà còn là một trong những dự án đầu tư công rất lớn. ĐBQH Trương Trọng Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) lưu ý, chúng ta dành ra nhiều kilômét vuông đất liền, hàng chục nghìn kilômét vuông vùng biển với những tài nguyên thuộc loại giàu, đẹp nhất của nước ta và thế giới để mời gọi đầu tư. Thậm chí, chúng ta đầu tư hàng trăm ngàn tỷ đồng vào đường sá, điện nước, sân bay, bến cảng với tổng số vốn đầu tư trực tiếp dự kiến hơn 1,5 triệu tỷ đồng. Chưa kể sự ưu đãi về tiền thuê đất, thuê mặt nước và các sắc thuế như đề xuất của các bộ, ngành, địa phương… cũng là chính là những khoản đầu tư tài chính cực lớn về ngân sách nhà nước. Toàn bộ tổ chức, bộ máy hành chính của chúng ta di dời, cuộc sống của hàng trăm nghìn dân ở 3 đặc khu hành chính - kinh tế bị ảnh hưởng. Vậy, câu hỏi tất yếu cử tri và nhân dân đặt ra là 10 năm, 20 năm hay 50 năm tới, những khoản đầu tư ấy sẽ đem lại lợi ích gì? Lợi ích cho ai? Ngoài bài toán kinh tế, chúng ta sẽ được và mất những gì về văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng?

Câu trả lời tất yếu là: Chúng ta phải được lợi nhiều và nhiều lần so với những chi phí và tổn thất phải bỏ ra và gánh chịu. 3 đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt phải góp phần làm cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn với công nghệ hiện đại hơn, chất lượng và hiệu quả cao hơn, bảo đảm môi trường xanh, sạch hơn, đời sống vật chất, văn hóa của người dân sở tại tốt hơn, chủ quyền lãnh thổ và chủ quyền kinh tế phải được bảo vệ vững chắc hơn. Và cuối cùng phải tạo ra những thành phố văn minh và thịnh vượng hơn, ngang tầm với khu vực và thế giới.

Một trong những ưu đãi gây nhiều tranh cãi ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt là quy định thời hạn sử dụng đất lên đến 99 năm đối với dự án đầu tư trong trường hợp đặc biệt. ĐBQH Lê Thu Hà (Lào Cai) cho rằng, quy định này mang tính sở hữu về đất đai hơn là tạo mặt bằng để đầu tư và kinh doanh đơn thuần. Thực tế, để huy động vốn đầu tư, các nhà đầu tư sẽ sử dụng chính quyền sử dụng đất được cấp miễn phí nhưng có giá trị thương quyền lớn để thế chấp vay vốn. Khi đó, từ góc độ tài chính một dự án đầu tư công nghiệp có thể bị hấp dẫn bởi các yếu tố kinh doanh bất động sản chi phối, làm biến dạng mục tiêu cam kết ban đầu. Trong khi đó, quyền thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai không dễ áp dụng và thường gắn với hệ lụy rất phức tạp. Vấn đề quyền sử dụng đất nói chung và quyền sử dụng đất đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài nói riêng sẽ còn nhạy cảm hơn nữa trong trường hợp cụ thể của Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc.

Ở góc độ bảo đảm tính vượt trội và đột phá, ĐBQH Nguyễn Văn Thân (Thái Bình) tin rằng, nếu không quy định thời hạn sử dụng đất lên đến 99 năm sẽ khó thu hút được nhà đầu tư. Chúng ta cũng không lo ngại vì tài sản, công trình của nhà đầu tư nằm ở trên đất nước mình. Cùng quan điểm, ĐBQH Lưu Bình Nhưỡng (Bến Tre) cho biết, áp dụng thuê đất lên đến 99 năm ở đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt không giống với hình thức tô nhượng của các đặc khu kinh tế như Hong Kong và Ma Cao đối với toàn bộ lãnh thổ. Chúng ta chỉ xem xét một số dự án cụ thể trên cơ sở lựa chọn một cách cẩn trọng những nhà đầu tư thông minh, nhà đầu tư có tiềm năng. Đồng thời, chúng ta cũng có sự kiểm soát, không để xảy ra câu chuyện mất đất. Vì vậy, có thể hoàn toàn yên tâm khi áp dụng quy định này.

Tranh luận lại với quan điểm của ĐBQH Nguyễn Văn Thân, ĐBQH Dương Trung Quốc (Đồng Nai) cho biết, thời hạn sử dụng đất 99 năm đối với những nhà đầu tư công nghệ cao ở thời đại 4.0 có lẽ không cần thiết. Chỉ có các nhà đầu tư bất động sản và đầu cơ bất động sản mới mới hứng thú với quy định này. Nếu không thận trọng, quy định này sẽ tạo điều kiện dẫn tới câu chuyện di dân, nhất là ở những nơi địa chính trị như Bắc Vân Phong. ĐB Dương Trung Quốc đề nghị lấy biểu quyết của ĐBQH về quy định này theo hình thức công khai, minh bạch, chứ không chỉ bấm nút, nêu con số phần trăm đồng tình một cách chung chung. Chúng ta phải chịu trách nhiệm với tương lai, sẵn sàng bày tỏ ý kiến của mình trên những vấn đề nhạy cảm và quan trọng.

Cái khó của dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, Bắc Vân Phong, Phú Quốc là phải bảo đảm tính cạnh tranh, vượt trội nhưng cũng bảo đảm tính hợp lý, khả thi, bảo đảm quốc phòng, an ninh, môi trường. Một mô hình mới có nhiều chính sách mới mang tính thử nghiệm. Vì vậy, phải làm thật chặt chẽ, vững chắc, đặc biệt, QH phải thiết kế các điều luật, các nghị quyết để bảo đảm các chủ trương đó được thực hiện với thắng lợi cao nhất, vì lợi ích tối ưu của đất nước và của nhân dân.

Đại biểu nhân dân