TIẾP TỤC THỰC HIỆN TỐT CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH DÂN TỘC CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TRONG THỜI KỲ MỚI*

TS. NGUYỄN VĂN HÙNG** 

Quán triệt sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc, Đảng ta luôn luôn khẳng định: Đoàn kết các dân tộc có vị trí chiến lược lâu dài trong sự nghiệp cách mạng nước ta. Các dân tộc trong đại gia đình Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, thương yêu, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc vì dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Những nguyên tắc cơ bản này được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12-8-2003 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về "Công tác dân tộc" và khẳng định rõ trong Kết luận số 57-KL/TW ngày 3-11-2009 của Bộ Chính trị khóa X. Trên cơ sở phân tích, đánh giá nghiêm túc, sâu sắc về những kết quả, thành tựu về công tác dân tộc; đồng thời chỉ rõ những hạn chế, yếu kém và những nguyên nhân khách quan, chủ quan của công tác dân tộc nói chung và việc thực hiện chủ trương, chính sách dân tộc nói riêng, Đảng và Nhà nước ta đã xác định rõ hơn một số chủ trương, chính sách lớn về công tác dân tộc, nhằm thúc đẩy nhịp độ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng, cải thiện, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào các dân tộc. Qua nghiên cứu, tổng kết thực tiễn có thể thấy những nội dung về chủ trương, chính sách dân tộc được xác định:

Một là, phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với đặc điểm, điều kiện của từng vùng, bảo đảm cho đồng bào các dân tộc khai thác thế mạnh của địa phương làm giàu cho mình và cho đất nước, tham gia tích cực vào sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và hoàn thiện kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số, trước hết là hoàn thành việc xây dựng các tuyến đường giao thông đến trung tâm các xã, đường điện, trường học, trạm y tế, chợ, các công trình nước sạch, v.v.. Đẩy mạnh công tác xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào, nhất là đồng bào ở các xã đặc biệt khó khăn trong các huyện nghèo nhất hiện nay. Tập trung giải quyết tốt nhu cầu về đất sản xuất, đất ở, nhà ở; giải quyết cơ bản tình trạng du canh, du cư, di dân tự do, nhà ở dột nát, thiếu lương thực, thiếu nước sinh hoạt; ngăn chặn, chấm dứt nạn phá rừng làm nương rẫy. Đầu tư xây dựng khu kinh tế quốc phòng hoặc khu dân cư tập trung cho vùng đồng bào các dân tộc thiểu số, đặc biệt là vùng miền núi, biên giới, hải đảo. Xây dựng chính sách đặc thù hỗ trợ và phát triển các dân tộc thiểu số còn rất ít người, đang gặp khó khăn.

Phát huy tiềm năng và lợi thế của từng vùng, phát triển đa dạng các mô hình kinh tế hộ gia đình theo hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm, phát triển hàng hóa xuất khẩu; có chính sách ưu đãi các doanh nghiệp đầu tư vào vùng dân tộc thiểu số, hỗ trợ đồng bào phát triển chăn nuôi, phát triển kinh tế rừng... Cùng với sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước và áp dụng các cơ chế quản lý thích hợp nhằm phát huy sức mạnh nội lực của đồng bào các dân tộc đóng góp vào sự nghiệp xây dựng quê hương giàu đẹp và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Hai là, chú trọng các chính sách phát triển nguồn nhân lực đối với vùng dân tộc thiểu số. Hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở, củng cố vững chắc chất lượng phổ cập giáo dục tiểu học; nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo, nhất là hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú. Tăng cường đầu tư và nhân rộng mô hình nhà nội trú dân nuôi, các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông có hình thức dân nuôi ở khu vực miền núi. Bổ sung, sửa đổi các chính sách đối với trường phổ thông dân tộc nội trú, chính sách cử tuyển, dự bị đại học, bố trí sử dụng cán bộ dân tộc thiểu số. Phát triển hệ thống trường phổ thông trung học dân tộc nội trú ở cấp huyện; củng cố, tăng cường xây dựng hệ thống trường dự bị đại học, các lớp dự bị đại học để đào tạo nguồn nhân lực cho con em đồng bào vùng dân tộc thiểu số, đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, dạy nghề cho thanh niên dân tộc thiểu số, khuyến khích các doanh nghiệp trên địa bàn ưu tiên tuyển dụng lao động là con em dân tộc thiểu số vào làm việc.

Ba là, kế thừa và phát triển những giá trị văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và của từng dân tộc, tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Thực hiện chính sách tôn trọng, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Không ngừng nâng cao mọi điều kiện để đồng bào các dân tộc hưởng thụ các thành tựu văn hóa tiên tiến của nhân loại, kế thừa những truyền thống văn hóa tốt đẹp, đồng thời bài trừ những tập tục lạc hậu cản trở sự tiến bộ của các dân tộc. Phấn đấu 90% đồng bào được xem truyền hình; 100% đồng bào được nghe đài phát thanh. Thực hiện có hiệu quả các hoạt động văn hóa, thông tin, tuyên truyền ở cơ sở; tăng thời lượng và nâng cao chất lượng các chương trình phát thanh, truyền hình bằng tiếng dân tộc thiểu số. Có chính sách đầu tư thích đáng cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ, cho những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật dân tộc. Thực hiện tốt việc sưu tầm, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc.

Bốn là, quan tâm đặc biệt đến vùng cao, vùng sâu, vùng căn cứ cách mạng và kháng chiến; tăng cường cơ sở khám chữa bệnh, cán bộ y tế cho các xã, thôn, ấp, nâng cao hơn nữa chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số, khuyến khích trồng và sử dụng các loại thuốc dân gian; từng bước ngăn chặn tình trạng suy giảm dân số, suy giảm đời sống của một số dân tộc thiểu số. Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho đồng bào dân tộc thiểu số. Thực hiện chủ trương Nhà nước mua bảo hiểm y tế cho đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở những vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn. Coi trọng việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ y tế tại chỗ và cán bộ y tế thôn, bản, người dân tộc thiểu số. Bằng việc ưu tiên đầu tư thông qua các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, y tế, giáo dục, văn hóa, dân số - kế hoạch hóa gia đình... từng bước nâng cao đời sống kinh tế và tinh thần của đồng bào các dân tộc. Giải quyết kịp thời những nhu cầu bức xúc về đời sống, sinh hoạt cho đồng bào các dân tộc thiểu số còn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới các mặt hàng thiết yếu: dầu thắp, muối ăn, giấy vở học sinh, thuốc chữa bệnh, dịch vụ văn hóa... Đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa, thôn, bản, buôn, làng.

Năm là, xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc và miền núi phải gắn chặt với chính sách an ninh quốc phòng ở các địa bàn xung yếu vùng sâu, biên giới, ngăn chặn việc lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để phá hoại khối đại đoàn kết giữa các dân tộc, làm mất ổn định chính trị - xã hội. Các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng khó khăn về đời sống, trình độ dân trí thấp của đồng bào và những sai sót của các cấp, các ngành trong việc thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta để kích động, chia rẽ các dân tộc nhằm phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây mất ổn định chính trị. Do đó, trong xây dựng chính sách dân tộc phải xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân, phát huy sức mạnh tại chỗ để sẵn sàng đập tan mọi âm mưu phá hoại của các thế lực thù địch; Tăng cường công tác bảo đảm an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội vùng dân tộc và miền núi. Tiếp tục xây dựng, phát triển chính sách đối với các khu kinh tế kết hợp quốc phòng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Thông qua các chính sách, biện pháp cụ thể, động viên đồng bào các dân tộc phát huy nội lực, ý chí tự lực tự cường, tinh thần vươn lên trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo, xây dựng quốc phòng, an ninh vững mạnh, xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no hạnh phúc chính là thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng - cơ sở phát huy khối đại đoàn kết toàn dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Sáu là, tăng cường công tác vận động quần chúng trong việc thực hiện chính sách dân tộc trong giai đoạn cách mạng hiện nay là rất quan trọng; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Nhiệm vụ trọng tâm của công tác vận động đồng bào các dân tộc thiểu số là làm cho đồng bào hiểu đúng và tự giác thực hiện tốt những chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Cần nắm được diễn biến tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng và phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc; giải quyết tốt những vấn đề thực tiễn đặt ra phù hợp với đặc điểm của từng dân tộc, từng vùng, tránh tư tưởng chủ quan, áp đặt, máy móc, hình thức và cách làm không phù hợp. Kết hợp chặt chẽ giữa lực lượng vũ trang với các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân trong tổ chức vận động đồng bào các dân tộc thực hiện các chủ trương, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước mà trọng tâm là: Xóa được đói, giảm được nghèo, ổn định và cải thiện đời sống, sức khỏe cho đồng bào các dân tộc; nâng cao dân trí, tôn trọng và phát huy bản sắc tốt đẹp của các dân tộc; xây dựng được cơ sở chính trị rộng khắp, vững mạnh ở vùng dân tộc. Phải coi trọng việc đổi mới nội dung và phương pháp công tác dân vận ở vùng đồng bào dân tộc; quán triệt phương châm: Chân thành, tích cực, thận trọng, kiên trì, tế nhị, vững chắc; Sử dụng nhiều phương thức phù hợp với đặc thù của từng dân tộc địa phương. Cán bộ công tác ở vùng dân tộc và miền núi phải thấm nhuần sâu sắc phong cách công tác dân vận: "Trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân"; "Nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin". Thực hiện "4 cùng" (cùng ăn, cùng ở, cùng làm và cùng nói tiếng dân tộc) và phương thức làm công tác "Dân vận khéo", làm cho đồng bào tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

 –––––––––––––––––––––

* Bài đăng trên Tạp chí Dân số, số tháng 11-2010.

** Phó Trưởng ban Dân vận Trung ương.