Trong 50 đơn vị, doanh nghiệp, có 02 đơn vị thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở theo Nghị định 04/2015-CP, ngày 09/01/2015 của Chính phủ; 48 đơn vị, doanh nghiệp thực hiện quy chế dân chủ theo Nghị định 60/2013/NĐ-CP, ngày 19/6/2013 của Chính phủ (Nghị định 60).

Trong những năm qua, việc tổ chức hội nghị người lao động, xây dựng và thực hiện quy chế đối thoại theo định kỳ đã đạt những kết quả nhất định. Năm 2015, có 48/50 đơn vị, doanh nghiệp tổ chức hội nghị người lao động, đại hội cổ đông thường niên (đạt 96%), trong đó khối doanh nghiệp Nhà nước đạt tỷ lệ 100%, 02 doanh nghiệp nước ngoài (FDI) không tổ chức hội nghị người lao động, nhưng cuối năm chủ doanh nghiệp đều gặp mặt toàn thể người lao động để đánh giá thực hiện kế hoạch năm vừa qua và nêu phương hướng thực hiện kế hoạch năm tới. Thông qua việc tổ chức hội nghị người lao động đã phát huy được quyền dân chủ trực tiếp của mình, tham gia xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh, đồng thời đề ra các biện pháp tổ chức thực hiện cũng như các giải pháp nhằm đảm bảo điều kiện làm việc được tốt hơn, ổn định việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống người lao động và xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp. Đồng thời, thông qua hội nghị người lao động, các cấp ủy và ban giám đốc công ty cũng đã lãnh đạo, hướng dẫn và kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở theo từng loại hình doanh nghiệp.

Việc xây dựng và thực hiện quy chế đối thoại trong doanh nghiệp theo tinh thần Nghị định 60/2013/NĐ-CP của Chính phủ, quy định chi tiết Khoản 3, Ðiều 63 của Bộ luật Lao động về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc đã góp phần giúp các đơn vị, doanh nghiệp nắm rõ và làm tốt những nội dung về đối thoại trong doanh nghiệp. Đối thoại doanh nghiệp là một hình thức giải quyết xung đột, đồng thời cũng là hình thức tìm hiểu các lĩnh vực hợp tác nhằm cải thiện quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động tại doanh nghiệp. Mục đích của đối thoại trong doanh nghiệp là nhằm chia sẻ thông tin, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, từ đó tìm ra sự đồng thuận giữa các bên trong quan hệ lao động, giữa người lao động, mà đại diện là tổ chức Công đoàn và người sử dụng lao động, tạo ra sự hợp tác giữa người lao động và người sử dụng lao động, nhờ đó thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững.

Sau khi có Nghị định 60 của Chính phủ, hai năm vừa qua, Ban Thường vụ Đảng ủy Khối, các cấp ủy cơ sở đã tổ chức học tập, quán triệt cho cán bộ, đảng viên và tuyên truyền đến người lao động. Các cấp ủy cùng lãnh đạo, người quản lý, ban chấp hành Công đoàn ở các đơn vị, doanh nghiệp phần lớn đã nhận thức đầy đủ đường lối, chủ trương của Đảng về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, nhất là quan điểm vừa phát huy tốt chế độ dân chủ đại diện, vừa thực hiện tốt chế độ dân chủ trực tiếp ở cấp cơ sở để người lao động tham gia bàn bạc và quyết định trực tiếp những công việc quan trọng, thiết thực, gắn liền với lợi ích của mình. 

Thực tế tại nhiều doanh nghiệp đã tổ chức đối thoại định kỳ đều khẳng định: Nghị định 60 ra đời đúng thời điểm góp phần ổn định và đáp ứng yêu cầu về quan hệ lao động ngày càng cao của các doanh nghiệp. Ngay sau khi triển khai Nghị định 60, các cấp ủy, cùng với Công đoàn cơ sở đã đề xuất để ban lãnh đạo, chủ doanh nghiệp công ty thực hiện đối thoại doanh nghiệp. Ngay tại hội nghị, người lao động được người sử dụng lao động trả lời những vướng mắc về điều chỉnh lương và các phúc lợi xã hội cùng nhiều thắc mắc khác nên họ vui vẻ, chung tay cùng doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Cái lợi lớn nhất mà công ty sau khi thực hiện Nghị định 60 là đã thu được mối quan hệ lao động trong doanh nghiệp khá ổn định, không tranh chấp, mâu thuẫn dẫn đến lãn công, đình công.

Đối thoại tại nơi làm việc đã có nhiều hình thức, như: Giám đốc gặp gỡ công nhân lao động tại nhà máy, tại nơi làm việc khoảng 30 phút vào ngày đầu tháng để trao đổi thông tin, giải quyết những yêu cầu từ phía tập thể lao động, hoặc Giám đốc có những yêu cầu về công việc mà người lao động có trách nhiệm phải làm. Giám đốc cho phép người lao động nhắn tin qua điện thoại di động về những vấn đề mà cả người sử dụng lao động và người lao động quan tâm để giải quyết kịp thời. Có nơi, Giám đốc doanh nghiệp dành một tiếng vào buổi cuối tuần, gặp công nhân lao động, cùng họ trao đổi thông tin… Những cuộc tiếp xúc như vậy rất có lợi trong điều hành, quản lý doanh nghiệp; người lao động thấy phấn khởi vì mọi vướng mắc đã được người có trách nhiệm hiểu và giải quyết thấu tình, đạt lý. Những bức xúc trong công việc được giải quyết tích cực, năng suất chắc chắn sẽ tăng.

Tuy vậy, vẫn còn một số đơn vị, doanh nghiệp trong Khối chưa hiểu hết giá trị của đối thoại tại nơi làm việc, nên việc thực hiện đối thoại còn chưa phổ biến rộng rãi. Mặt khác, Nghị định 60 quy định là người sử dụng lao động, tức chủ doanh nghiệp phải là người đứng ra chủ trì việc đối thoại thì hầu hết tại các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp tư nhân đã thực hiện đối thoại đều do Công đoàn chủ động đề xuất tổ chức. Thực hiện Nghị định 60 còn nhiều khó khăn, đặc biệt với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Từ thực tế ở 02 doanh nghiệp nước ngoài cho thấy chưa tổ chức được hội nghị người lao động, chưa đối thoại với người lao động. Một số doanh nghiệp chưa thực sự hiểu được ý nghĩa quan trọng của việc đối thoại nơi làm việc, nên công tác đối thoại trực tiếp tại các doanh nghiệp còn hạn chế. Ða số các đơn vị này chưa xây dựng được quy chế hoặc cơ chế đối thoại, chưa hình thành nhóm đối thoại đại diện cho tập thể người lao động do hội nghị người lao động bầu ra (Khoản 2, Ðiều 18, Nghị định 60) nên đối thoại trong doanh nghiệp còn mang tính hình thức và ngược quy trình.

Trong thời gian đến, để tổ chức tốt hội nghị người lao động, xây dựng và thực hiện quy chế đối thoại tại doanh nghiệp thành công, theo chúng tôi các cấp ủy, Công đoàn cơ sở và doanh nghiệp thực hiện tốt một số giải pháp sau:

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, Công đoàn cơ sở, sự phối hợp của các cấp chính quyền và các ngành chức năng trong việc lãnh đạo, tạo điều kiện cho Công đoàn cơ sở trong các doanh nghiệp được hoạt động có hiệu quả. Đẩy mạnh công tác phối hợp thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các chế độ, chính sách đối với người lao động theo quy định của pháp luật, kiến nghị xử lý nghiêm các vi phạm, nhất là các chế độ về tiền lương, tiền công, BHXH, BHYT, BHTN, bảo hộ lao động, điều kiện làm việc, an toàn, vệ sinh lao động...

Thứ hai, làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức cho người lao động và người sử dụng lao động về những quy định của pháp luật lao động và pháp luật công đoàn; về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, sự cần thiết phải có tổ chức Công đoàn trong doanh nghiệp, chăm lo bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người lao động; tổ chức các phong trào hoạt động trong doanh nghiệp, xây dựng văn hóa doanh nghiệp, đem lại lợi ích thiết thực cho người lao động, góp phần phát triển doanh nghiệp bền vững.

Thứ ba, đối với doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, các cấp ủy cùng với Công đoàn cơ sở phải phối hợp chặt chẽ với chủ doanh nghiệp, giúp chủ doanh nghiệp thấy được lợi ích của việc thực hiện Quy chế dân chủ ở trong doanh nghiệp và thường xuyên đối thoại với người lao động sẽ giúp doanh nghiệp phát triển ổn định, không tranh chấp, mâu thuẫn dẫn đến lãn công, đình công.

Thứ tư, để thực hiện tốt đối thoại trong doanh nghiệp, cấp ủy, người quản lý doanh nghiệp và Công đoàn cơ sở cần phải nâng cao kỹ năng đàm phán, thương lượng: Đ̣i hỏi các thành viên trước khi vào cuộc đàm phán phải nghiên cứu kỹ, hiểu cặn kẽ tinh thần của nội dung đối thoại và các chế độ, chính sách có liên quan; nâng cao khả năng hùng biện thông qua cách nói, cách diễn đạt, trình bày các nội dung cũng như khi thực hiện phản biện; đại diện của mỗi bên cần lắng nghe, tiếp nhận đầy đủ các thông tin khi trao đổi trong đối thoại; cân nhắc, xem xét các bằng chứng, các lý lẽ đưa ra có phù hợp với các văn bản quy định hay không, có phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp hay không và đặc biệt là có tính khả thi hay không? Nếu lắng nghe và tiếp nhận đầy đủ các thông tin từ phía người lao đồng trình bày sẽ là cơ hội tốt để cùng nhau thống nhất tìm ra các biện pháp, cách thức giải quyết vấn đề đặt ra trong đối thoại.

Thứ năm, thực hiện tốt kỹ năng tổ chức cuộc đối thoại: Nắm vững quy chế đối thoại, nội dung của cuộc đối thoại cũng như các nguyên tắc phải tuân thủ khi thực hiện đối thoại; nắm vững quy định về tổ chức một cuộc đối thoại định kỳ, đối thoại khi có một bên yêu cầu, đó là: quyết định tổ chức cuộc đối thoại, địa điểm tổ chức đối thoại, thời gian tiến hành đối thoại cũng như các điều kiện vật chất cần thiết khác bảo đảm cho đối thoại. Như vậy, một cuộc đối thoại được tổ chức khi và chỉ khi có quyết định đối thoại do người sử dụng lao động ban hành. Công đoàn cơ sở trong doanh nghiệp hoặc Công đoàn cấp trên cơ sở (nơi chưa thành lập công đoàn) sẽ phối hợp với người sử dụng lao động để cử ra thư ký ghi chép diễn tiến cuộc đối thoại, thống nhất cùng nhau bên nào trình bày trước, bên nào trình bày sau, cùng nhau trao đổi thông tin có liên quan tới nội dung cuộc đối thoại.

Thứ sáu, tùy theo điều kiện cụ thể của từng đơn vị, doanh nghiệp mà người sử dụng lao động có thể đối thoại người lao động với những hình thức phù hợp: Giám đốc, chủ doanh nghiệp gặp gỡ công nhân lao động tại nhà máy, tại nơi làm việc; cho phép người lao động nhắn tin qua điện thoại di động về những vấn đề mà cả người sử dụng lao động và người lao động quan tâm để giải quyết kịp thời; dành một tiếng vào buổi cuối tuần, gặp công nhân lao động, cùng họ trao đổi thông tin.…/.

Ngô Duy Thanh

Phó Bí thư Đảng ủy Khối Doanh nghiệp tỉnh