Ngày 26/3/1975, lá cờ giải phóng tung bay trên bầu trời cố đô Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế hoàn toàn giải phóng, báo hiệu ngày đất nước thống nhất, Bắc – Nam sum họp một nhà đang đến gần. Trước đó rất nhiều người dân lúc đầu hoang mang, dao động, thậm chí hoảng loạn, thấy binh lính của chế độ cũ bỏ chạy thì họ cũng vội vàng tìm mọi cách “di tản” vào các tỉnh phía Nam mong được bình yên, trong số ấy có đồng bào Công giáo. Trong hoàn cảnh đó, Tổng Giám mục giáo phận Huế đã kịp thời kêu gọi đồng bào Công giáo ở lại quê hương, đồng thời nhanh chóng gửi bức Thư chung  cho đồng bào Công giáo trong toàn giáo phận, trong đó có đoạn: “Chiến tranh đã chấm dứt trên giáo phận Huế. Đó là điều chúng ta mong ước và cầu nguyện từ 30 năm nay. Thời gian sống trong hãi hùng lo âu qua rồi…Giờ đây đã đến lúc chúng ta hoan hỷ sẵn sàng và hăng say cộng tác với mọi người thiện chí, dưới sự chỉ đạo của Chính phủ Cách mạng để xây dựng lại quê hương sau bao đổ vỡ tang tóc, hầu đem lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho đồng bào ruột thịt…”^([1]).

Điều này đã góp phần trấn an tinh thần và ảnh hưởng sâu sắc đến tâm tư, tình cảm của đồng bào Công giáo, có tác dụng khích lệ, động viên mọi người yên tâm ở lại chăm lo việc đạo, tham gia xây dựng và bảo vệ quê hương.

Chiến tranh đã chấm dứt, nhưng khó khăn trước mắt đối với chính quyền cách mạng và nhân dân tỉnh nhà quá nặng nề, đó là hậu quả của một nền kinh tế hầu như hoàn toàn phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài, làng quê tiêu điều, ruộng đồng xơ xác, bom mìn còn lại khắp nơi, người dân di tản trở về quê hương trong thiếu thốn đủ thứ, rồi nhu cầu về lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh, bệnh viện, trường học, việc làm…là những đòi hỏi vô cùng cấp thiết, chính quyền cách mạng non trẻ không dễ gì đáp ứng kịp thời.

Ý thức được điều này, với tinh thần bác ái chia sẻ khó khăn với chính quyền và nhân dân tỉnh nhà, ngày 30/10/1975, Đức Tổng giám mục Huế đã chủ động kêu gọi đồng bào Công giáo tích cực tham gia với chánh quyền cách mạng giải quyết những nhu cầu cấp bách của đồng bào ruột thịt, trong đó có nhu cầu giáo dục, Tổng giám mục kêu gọi anh chị em Công giáo nhường tất cả các cơ sở và trường học thuộc quyền sở hữu của giáo hội tại thành phố và tỉnh nhà, để Nhà nước sử dụng cho việc giáo dục văn hóa và thiết tưởng đây là một đóng góp đầu tay vào công cuộc xây dựng tỉnh nhà về mặt văn hóa giáo dục.

Những người trước đây có nhiều lo sợ, mặc cảm với quá khứ… từ ngỡ ngàng trước cuộc sống mới đã dần dần bình tâm trở lại, hòa nhập vào cuộc sống, đoàn kết cùng các tầng lớp nhân dân trong tỉnh thực hiện các chủ trương chính sách của vùng mới giải phóng, hăng hái đi vào làm ăn tập thể, tăng gia sản xuất, ổn định đời sống…khắc phục hậu quả chiến tranh. Hàng trăm gia đình người Công giáo từ các huyện đồng bằng Phú Lộc, Quảng Điền, Hương Thủy, Phú Vang, thành phố Huế… đã lên đường, đi xây dựng quê hương mới ở Nam Đông, A Lưới, Bình Điền và các tỉnh Tây Nguyên.

Nhưng vui mừng chưa được bao lâu thì muôn vàn khó khăn lại ập đến: Chiến tranh biên giới Tây Nam (1977 - 1978) và phía Bắc (1979), sự bao vây cấm vận cô lập Việt Nam của Mỹ và các nước đồng minh, rồi ảnh hưởng của “chính sách cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với thương nghiệp tư nhân ở các tỉnh phía Nam” cùng với cách thức quản lý, điều hành quan liêu bao cấp, duy ý chí, giáo điều… dẫn đến đời sống của các tầng lớp nhân dân lúc này gặp rất nhiều khó khăn, cơ cực. … khiến một bộ phận chức sắc và đồng bào có đạo chưa thực sự yên tâm, không ít người hoang mang, dao động, nhưng đại đa số đồng bào Công giáo tỉnh nhà đã yên tâm, chấp nhận gian khổ, cùng các tầng lớp nhân dân vượt qua khó khăn.

Nhờ có sự ổn định chính trị - xã hội và công cuộc đổi mới đất nước được khởi xướng (1986), đồng bào Công giáo đã đoàn kết cùng các tầng lớp nhân dân tham gia các phong trào thi đua yêu nước, góp phần thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội; xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đông đảo linh mục, nam, nữ tu sỹ và bà con giáo dân ngoài việc yên tâm tu học và hành đạo, đã tích cực tham gia xây dựng quê hương thông qua các chương trình, mục tiêu kinh tế - xã hội ở địa phương, xây dựng đời sống văn hóa, đạo đức, tinh thần phù hợp với truyền thống của dân tộc theo phương châm “tốt đời, đẹp đạo”, thực hiện tốt những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, các cuộc vận động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam bằng những việc làm cụ thể như: Tham gia xây dựng quốc phòng toàn dân, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội; động viên thanh niên hăng hái tòng quân làm nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc; chăm sóc sức khỏe nhân dân, nuôi dưỡng trẻ em nghèo, mồ côi, khuyết tật, người già không nơi nương tựa; tham gia xây dựng các công trình phúc lợi phục vụ dân sinh cứu trợ nhân đạo…góp phần cải thiện đời sống nhân dân, an sinh xã hội.

Ngày càng xuất hiện nhiều gương điển hình tiêu biểu trên các lĩnh vực lao động sản xuất, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh …như các giáo xứ Phước Tượng (Phú Lộc), Thanh Tân (Phong Điền), Sơn Công (Hương Trà) là những khu dân cư thực hiện tốt chính sách Dân số - KHHGĐ. Giáo xứ Phủ Cam (thành phố Huế), An Vân (Hương Trà), Kim Đôi (Quảng Điền)… tích cực tham gia phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc, vận động bà con giáo dân giữ gìn an ninh trật tự, đăng ký khu dân cư không có tội phạm và tệ nạn xã hội, bảo vệ môi trường xanh sạch đẹp. Hưởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới, đồng bào Công giáo ở nhiều giáo xứ đã tự nguyện giải phóng mặt bằng, hiến đất, hiến cây và đóng góp xây dựng đường giao thông nông thôn. Linh mục quản xứ và Hội đồng giáo xứ Dương Sơn (Hương Trà) đã vận động 100% hộ giáo dân ký cam kết bảo vệ mội trường sống trong khu dân cư và là nơi nhiều năm liền không có tội phạm xã hội… toàn tỉnh có 25 khu dân cư có đông đồng bào Công giáo đăng ký xây dựng mô hình vùng giáo an toàn. Nhiều khu dân cư có đông tín đồ Công giáo được công nhận “Làng văn hoá”, nhiều hộ gia đình được công nhận “Gia đình đạt chuẩn văn hoá”, có người được phong tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”...

Hầu hết các dòng tu nữ đều tham gia vào lĩnh vực giáo dục mầm non, đến nay trên địa bàn tỉnh có 9 trường và 59 nhóm lớp của các nữ tu Công giáo với trên 2.500 cháu được tổ chức nuôi dạy khá tốt, tiêu biểu là 04 trường đã được Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận Trường Mầm non đạt chuẩn quốc gia mức độ 1 .

Hằng năm, các tu sỹ dòng Thánh Tâm đã chủ động tham gia chương trình tiếp sức mùa thi, phục vụ nơi ăn, nghỉ miễn phí cho các thí sinh và người nhà đến Huế dự thi vào các trường Đại học, Cao đẳng. Ông Đỗ Trinh Huệ, một giáo dân thuộc giáo xứ Phủ Cam, Huế đã cộng tác với các tổ chức giáo dục trong nước và quốc tế kết nối tổ chức cấp học bổng cho hàng ngàn học sinh, sinh viên nghèo học giỏi trên cả nước trong nhiều năm qua. Phong trào khuyến học, khuyến tài, tạo điều kiện cho các em học sinh nghèo có thêm điều kiện đi học, nâng cao dân trí để xây dựng quê hương cũng thường xuyên được các giáo xứ thực hiện tốt.

Lĩnh vực y tế luôn được giáo hội quan tâm và tạo điều kiện thực hiện có hiệu quả. Tại tòa Tổng giám mục có Văn phòng Bác ái xã hội, tại Phòng khám từ thiện Kim Long do các nữ tu dòng Con Đức mẹ vô nhiễm đảm trách, thường xuyên khám và điều trị cho khoảng 600 bệnh nhân mỗi tuần, ngoài ra còn tổ chức đi khám và điều trị ngoại viện ở vùng sâu, vùng xa. Nhiều năm qua Phòng khám đã khám và điều trị miễn phí cho hàng vạn lượt người nghèo không kể lương, giáo.

Nhận thức rơ trách nhiệm của giáo hội và cá nhân người Công giáo trước đại dịch HIV/AIDS và sự kỳ thị phân biệt đối xử với những người có HIV/AIDS trong cộng đồng, nhiều năm qua bằng tấm lòng bác ái, các vị chức sắc và đồng bào Công giáo đã tích cực tham gia công tác phòng chống HIV/AIDS, … góp phần thực hiện chủ trương xã hội hóa công tác phòng chống HIV/AIDS tại tỉnh nhà. Tiêu biểu là các nữ tu Huỳnh Thị Lý, Nguyễn Thị Hoàn, Đoàn Thị Thủy thuộc dòng Thánh Phao lô - Huế đã không quản ngại khó khăn, nguy cơ lây nhiễm đã trực tiếp chăm sóc cho người có HIV/AIDS ở giai đoạn cuối tại khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Trung ương Huế hơn 20 năm qua.

Về bảo trợ xã hội, nổi bật là Cơ sở chăm sóc trẻ khuyết tật và nuôi dưỡng trẻ mồ côi Nước Ngọt (xã Lộc Thủy, huyện Phú Lộc) do các nữ tu dòng Con Đức Mẹ vô nhiễm đảm trách. Dòng Mến thánh giá Huế có cơ sở Mái ấm hy vọng, tại phường Thủy Biều, thành phố Huế. Dòng Thánh Phao Lô mở Trung tâm nuôi dưỡng trẻ khuyết tật và phục hồi chức năng tại phường Kim Long... Nhờ có những tấm lòng nhân ái của các nữ tu mà những đứa trẻ bất hạnh ngày nào một số đã trở thành học sinh, sinh viên, ra trường trở thành người có ích cho xã hội.

Để góp phần chia sẻ khó khăn với người nghèo, nhiều giáo xứ và dòng tu đã vận động nguồn kinh phí từ những người hảo tâm, phối hợp với chính quyền hỗ trợ xây dựng và sửa chữa hàng trăm nhà ở cho người nghèo, đắp đập thủy lợi, làm đường bê tông, nối đường ống dẫn nước cho dân nghèo, tiêu biểu là giáo xứ Phủ Cam, Nước Ngọt, dòng thánh Phao lô, dòng Con Đức Mẹ vô nhiễm… giáo xứ Phủ Cam đã kêu gọi toàn thể gia đình trong giáo xứ duy trì “hũ gạo tình thương” từ nhiều năm qua, mỗi nhà mỗi bữa cơm bớt một nắm gạo, để trợ giúp cho những người nghèo không kể lương giáo.

Các hoạt động quyên góp ủng hộ đồng bào gặp thiên tai, bão lụt cũng như giúp đỡ đồng bào nghèo trong các dịp lễ, Tết cổ truyền của dân tộc hàng năm luôn được tòa Tổng giám mục, các hội đồng giáo xứ, các dòng tu tích cực thực hiện góp phần khắc phục hậu quả thiên tai, cũng như chia sẻ bớt khó khăn với người nghèo…

Bốn mươi năm qua, mối quan hệ Đạo – Đời có lúc thăng, lúc trầm, nhưng ngày càng phát triển theo chiều hướng tích cực trong tinh thần đối thoại và hợp tác. Đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào có đạo ngày càng được nâng lên. Sinh hoạt tôn giáo phát triển bình thường, các hoạt động tôn giáo ngày càng phong phú, đa dạng. Các vị chức sắc, chức việc, nam nữ tu sỹ và giáo dân ngay từ những ngày đầu đất nước thống nhất đã tích cực tham gia các tổ chức chính trị - xã hội, các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động của chính quyền, Mặt trận, cùng các tầng lớp nhân dân thực hiện các chương trình kinh tế, xã hội, giữ gìn an ninh trật tự, xây dựng đời sống văn hoá tinh thần phong phú, lành mạnh ở các địa phương, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân trong tỉnh ngày càng vững mạnh. Đã rất có nhiều linh mục, tu sỹ và giáo dân tiêu biểu tham gia HĐND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội các cấp, nhiều người thực sự là những tấm gương tiêu biểu “Sống tốt đời, đẹp đạo” “Kính Chúa, yêu người”… được cả Đời - Đạo ghi nhận, vinh danh, tiêu biểu là: Bà Hồ Thị Cảnh – xã Lộc Vĩnh – huyện Phú Lộc được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Bà Mẹ Việt Nam anh hùng” năm 1994;  nữ tu Vũ Thị Thọ thuộc dòng thánh Phao Lô – Huế được Chủ tịch nước tặng thưởng “Huân chương Đại đoàn kết dân tộc” năm 2014; ông Đỗ Trinh Huệ thuộc giáo xứ Phủ cam – Thành phố Huế được Đức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI trao Sắc phong và Huân chương “Hiệp sĩ Đại Thánh Giá” theo phẩm trật Grêgôriô Cả thuộc hạng dân sự năm 2011… đây thật sự là niềm vinh dự lớn lao đối với đồng bào Công giáo tỉnh nhà và đồng bào Công giáo cả nước nói chung trong quá trình “Gắn bó với dân tộc và đất nước”⁽[2]⁾.

Những đóng góp tích cực của đồng bào Công giáo Thừa Thiên Huế trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc bốn mươi năm qua thực sự là một dấu chỉ tốt lành, định hướng cho đồng bào tiếp tục trên con đường dấn thân, nhập thế đồng hành cùng dân tộc, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam mến yêu./.