Dân chủ là quy luật phát triển của xã hội, xã hội phát triển càng cao thì yêu cầu của dân về dân chủ càng lớn. Mỗi một thời kỳ có yêu cầu dân chủ khác nhau. Những năm đầu của thời kỳ đổi mới, chưa xác lập đầy đủ những quan điểm, chủ trương, chính sách; chưa ban hành đầy đủ về những quy định về quản lý kinh tế, xã hội, nhất là về phát huy quyền làm chủ, quyền dân chủ trực tiếp của dân.

Thực tiễn nhiều cơ sở có sáng kiến mở rộng dân chủ với phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, huy động sức dân để xây dựng: điện, đường, trường, trạm, cứng hóa kênh, mương…. tiếp đó, thực hiện chủ trương “Nhà nước và nhân dân cùng làm” đã mang lại nhiều thành quả to lớn. Thế nhưng, do quản lý chưa tốt, thiếu công khai, dân chủ, một số cán bộ lợi dụng, tham nhũng, tiêu cực, nhân dân bất bình, có nơi thành điểm nóng. Nhân dân đấu tranh khiếu kiện gay gắt, phức tạp, kéo dài; có nơi lan rộng ra toàn tỉnh.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng, Bộ Chính trị trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, đã ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/02/1998 về “xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”.

1. Mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu, đồng thời là động lực bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng, của công cuộc đổi mới.

Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách đổi mới về kinh tế, chính trị, xã hội, phát huy một bước quyền làm chủ của nhân dân, nhờ đó đã đạt được những thành tựu to lớn trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Tuy nhiên, nhìn chung, quyền làm chủ của nhân dân còn vi phạm ở nhiều nơi, trên nhiều lĩnh vực; tệ quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền, tham nhũng, sách nhiễu, gây phiền hà cho dân vẫn đang phổ biến và nghiêm trọng mà chúng ta chưa đẩy lùi, ngăn chặn được. Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” chưa được cụ thể hóa và thể chế hóa thành luật pháp, chậm đi vào cuộc sống.

Như Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 6-1997) đã nhấn mạnh, lúc này để giữ vững và phát huy được bản chất tốt đẹp của Nhà nước ta, phải phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thu hút nhân dân tham gia quản lý nhà nước, tham gia kiểm kê, kiểm soát nhà nước, khắc phục tình trạng suy thoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng.

Khâu quan trọng và cấp bách trước mắt là phát huy quyền là chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi cần thực hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất.

Muốn vậy, nhà nước cần ban hành quy chế dân chủ ở cơ sở có tính pháp lý, yêu cầu mọi người, mọi tổ chức ở cơ sở đều phải nghiêm chỉnh thực hiện. Quy chế dân chủ cần được xây dựng cho từng loại cơ sở xã, phường, doanh nghiệp, bệnh viện, trường học, viện nghiên cứu, cơ quan hành chính v.v.. phù hợp với đặc điểm của từng loại hình cơ sở.

.....

Ngay sau khi có Chỉ thị số 30-CT/TW, ngày 18/02/1998 của Bộ Chính trị (khóa VIII), Ủy Ban Thường vụ Quốc hội (khóa X) đã ban hành Nghị quyết^[1] và giao cho Chính phủ ban hành Nghị định về Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở. Chính phủ đã ban hành các Nghị định^[2] về Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã, phường, thị trấn; cơ quan hành chính, doanh nghiệp nhà nước. Ngày 15/6/2000, Bộ Chính trị đã nghe báo cáo về kết quả kiểm tra 2 năm triển khai thực hiện Chỉ thị 30-CT/TW, và ra Thông báo số 304-TB/TW về tiếp tục đẩy mạnh việc thực hiện Chỉ thị 30-CT/TW.

Năm 2002, sơ kết 3 năm, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) ban hành Chỉ thị số 10-CT/TW, ngày 28/3/2002 về tiếp tục đẩy mạnh việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Năm 2004, tổng kết 6 năm, Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) ban hành Thông báo kết luận số 159-TB/TW, ngày 15/11/2004 về tiếp tục chỉ đạo xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.

Quán triệt tư tưởng chỉ đạo của Trung ương và nâng cao tính pháp lý văn bản về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở. Năm 2007, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (khóa XI) ban hành pháp lệnh số 34/2007^[3], Chính phủ ban hành Nghị định 87/2007^[4]. Năm 2009, Ban Bí thư Trung ương chỉ đạo tổng kết 10 năm thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW. Tất cả các địa phương, các cơ quan trung ương đều tiến hành tổng kết. Hội nghị toàn quốc vào ngày 15/01/2010, Ban Bí thư Trung ương đã ban hành Thông báo 65-TB/TW ngày 04/3/2010 về Tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW của Bộ Chính trị  (KhoáVIII)  về “xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở”.

Ban Dân vận Tỉnh ủy giới thiệu các đồng chí các văn bản sau: (theo các file đính kèm).